تاريخ : دوشنبه ششم مرداد 1393 | 9:21 | نویسنده : بهرام فرضی پور |



تاريخ : سه شنبه بیست و هفتم خرداد 1393 | 12:3 | نویسنده : بهرام فرضی پور |
 

تعرفه بيمه زراعت برنج در سال زراعي 92- 93

حد اكثر تعهد

پرداختي بيمه گذار

گزينه ها

10.600.000 ریال

665.280 ریال

گزینه 1

22.500.000 ریال

3.409.560 ریال

گزینه 2

33.750.000 ریال

5.191.560 ریال

گزینه 3

45.000.000 ریال

6.973.560 ریال

گزینه 4

 



تاريخ : چهارشنبه هفدهم اردیبهشت 1393 | 9:6 | نویسنده : بهرام فرضی پور |

آبیاری برنج

برنج نقش مهمی در تغذیه نیمی از مردم جهان دارد که بیشتر آنها در کشورهای در حال توسعه زندگی میکنند دارد این محصول یک سوم سطح زیر کشت غلات دنیا را اشغال کرده است و تأمین کننده 25 تا 60 درصد کالری 7/2 میلیارد نفر از جمعیت جهان می باشد و بیش از 90 درصد برنج دنیا در آسیا تولید و مصرف میشود. برنج، گیاهی است که نسبت به دیگر گیاهان تحت آبیاری، بیشترین سطح زیر کشت را دارا است. بیش از 80 درصد منابع آب شیرین در قاره آسیا برای اهداف کشاورزی مورد استفاده قرار می گیرد که نیمی از کل این آب صرف تولید برنج می شود



ادامه مطلب
تاريخ : چهارشنبه هفدهم اردیبهشت 1393 | 8:47 | نویسنده : بهرام فرضی پور |



تاريخ : دوشنبه چهاردهم بهمن 1392 | 11:15 | نویسنده : بهرام فرضی پور |



تاريخ : یکشنبه سیزدهم بهمن 1392 | 13:48 | نویسنده : بهرام فرضی پور |


تاريخ : یکشنبه سیزدهم بهمن 1392 | 10:10 | نویسنده : بهرام فرضی پور |
تاريخ : شنبه پنجم بهمن 1392 | 13:30 | نویسنده : بهرام فرضی پور |

مقدمه:

برنج يكي از مهم ترين و قديمي‌ترين محصولات زراعي است كه در دنيا كشت شده و از دانه آن به عنوان غذا استفاده مي‌گردد، بطوري كه غذاي بيش از نيمي از مردمان مناطق گرمسيري و نيمه‌گرمسيري را تشكيل مي‌دهد. برنج در دنيا داراي سابقه پنج هزار ساله بوده كه ابتدا در جنوب شرقي آسيا (هندوچين) كشت آن آغاز گرديده و سپس به ساير نقاط دنيا گسترش يافته است. در حال حاضر 90 درصد برنج دنيا در جنوب‌ شرقي آسيا توليد مي‌گردد و در خارج از آسيا كشورهاي برزيل و ايالات متحده با توليد نيم درصد برنج مصرفي جهان، داراي سابقه دو هزار ساله بوده و استان هاي گيلان و مازندران از مناطق مهم توليد برنج در ايران به شمار مي‌روند، البته غير از اين دو استان در 16 استان ديگر كشور نيز برنج كشت مي‌گردد. گونه زراعي مهم برنج Oryza sativa L.از خانواده Poaceae بوده كه داراي تنوع ژنتيكي و توان سازگاري بالايي است و گونه زراعي ديگر آن ( oryza glabrima Steud) است كه در جنوب آفريقا كشت مي‌شود .گياه برنج در طول دوره رشد در معرض آسيب عوامل زيان‌آور مختلف قرار مي‌گيرد كه يكي از عمده‌ترين آنها، قارچهاي بيماريزاي گياهي هستند. در بين بيماريهاي قارچي، بلاست بيشترين اهميت اقتصادي را دارد. گرچه تخمين درستي از ميزان كاهش محصول توسط اين بيماري در ايران وجود ندارد، ولي به علت گرايش كشاورزان به كشت ارقام محلي حساس و مساعد بودن شرايط محيطي، همه ساله كشت برنج با كاهش محصول مواجه ميشود. بيماري بلاست كه در اثر قارچPyricularia grisea ناشي مي‌گردد، به علت گسترش وسيع و بر باد دادن محصول در شرايط مساعد، عموماً به عنوان بيماري اصلي برنج به شمار مي‌رود. اين بيماري تا كنون از 85 كشور جهان گزارش شده است و مي‌توان گفت هر جايي كه برنج بصورت تجاري و وسيع كشت مي‌شود، اين بيماري نيز وجود دارد. اگر گياه در مرحله نشائي و يا پنجه زني مورد حمله قرار گيرد، معمولاً از بين مي‌رود.آلودگي گردن خوشه‌ها باعث كاهش محصول مي‌گردد.  به عنوان مهمترين بيماري برنج در اكثر كشورهاي برنج‌خيز از جمله ايران بشمار مي‌رود ) به دليل اهميت بيماري بلاست تحقيقات گسترده‌اي براي كنترل آن از جنبه‌هاي مختلف صورت گرفته است، از جمله شناسايي و مصرف انواع قارچكشها، شناسايي منابع ژني مقاومت و تهيه ارقام اصلاح شده مقاوم، معرفي سيستم‌هاي پيش‌آگاهي و بررسي عوامل اثرگذار در شدت و كاهش بيماري مانند عناصر غذايي، رطوبت، حرارت و.... در سالهاي اخير كنترل بيولوژيكي اين بيماري نيز موضوع تحقيق بسياري از محققين بوده است . 

تاريخچه  :

بيماري بلاست داراي تاريخچه نسبتاً طولاني است كه به زمان هاي دور يعني نيمه اول قرن هيجدهم ميلادي بر ميگردد.  سونگ اينگ شين از چين احتمالاً اولين كسي بود كه در سال 1637 در كتاب خود تحت عنوان استفاده از منابع طبيعي راجع به بيماري بلاست بحث كرد و از آن بعنوان سوختگي گياهچه برنج نام برد. درآن زمان علت اصلي بروز بيماري را گرما يا تب مي‌دانستند و شايد به همين خاطر آنرا بيماري تب برنج (rice fever disease) مي‌ناميده‌اند . هم اكنون بيماري بلاست يكي از گسترش يافته‌ترين بيماري‌هاي گياهي بوده و تا سال 1981 وقوع آن در 85 كشور ثبت شده است. گسترش بيماري چنان است كه در هر جا كه برنج بصورت تجارتي و در مقياس وسيع كشت مي‌شود، بيماري وجود دارد و عامل آن قدرت سازگاري فوق‌العاده‌اي با شرايط محيطي مختلف دارد . چنانكه در خاورميانه كه برنج در شرايط حرارتي بالا و رطوبت نسبي پائين به صورت غرقابي كشت ميشود، قارچ عامل بيماري فعال است و گره‌هاي گياه برنج را درست در بالاي سطح آب آلوده مي‌كند، بدون اينكه علائمي از بيماري روي برگها و ساير بافت‌هاي گياه ظاهر شود . در ايران احتمالاً اين بيماري از سالهاي قبل در استانهاي گيلان و مازندران وجود داشته و در اصطلاح محلي به آن پرسوز يا گل خشك گفته مي‌شد ، ولي گزارش مكتوب آن توسط شريف صورت گرفت كه براي اولين بار در سال 1328 از لاهيجان آنرا جمع‌آوري نمود. هم اكنون اين بيماري در داخل كشور گسترش زيادي دارد و علاوه بر گيلان و مازندران در ساير نقاطي كه كشت و كار برنج در آنها رواج دارد نيز شيوع پيدا كرده است . اين بيماري تا سال 1348 كه خسارت قابل توجهي به محصول برنج در شهرستان رودسر وارد كرد، اهميت چنداني نداشت. علت شيوع اين بيماري در مزارع شمال كشور به احتمال بسيار قوي مربوط به استفاده از كود شيميايي نيتروژنه مي‌باشد كه مصرف آن از حدود سالهاي 47-1346 در اين مناطق رايج شد. در ايران علاوه بر استان‌هاي شمالي در بسياري از مزارع برنج مناطق ديگر از جمله فارس، خوزستان و كهكيلويه و بوير‌احمد نيز اين بيماري وجود دارد ودر برخي از سالها، با فراهم شدن شرايط مساعد،بصورت اپيدمي درآمده و سبب كاهش محصول مي‌شود. در ايران خسارت بيماري در سال 1353 تقريباً 10 درصد كل محصول برنج گيلان بر‌آورد گرديد. از آن سال به بعد هر ساله بيماري بلاست سبب كاهش محصول در ارقام محلي مي‌شود و در بعضي از سال‌ها به علت تداوم بارندگي و كاهش دما در تابستان خسارت شديدي در ارقام زود‌رس و زود كاشت، مخصوصاً در شرق گيلان به بار آورده‌است، بطوريكه محصول بعضي مزارع وحتي بعضي روستا‌ها قابل برداشت نبود. در اپيدمي سال 1373 بيماري مذكور در گيلان، بيشترين خسارت در مزارع شهرستان رودسر در زود كشت و درارقام زودرس نظير ارقام رضا‌جو، لاهيجاني‌جو و سنگ‌طارم كه در مرحله ظهور خوشه و خوشه دهي بودند، مشاهده گرديد در حاليكه ارقام اصلاح شده مقاوم مثل سپيدرود و بجار هيچگونه خسارت و علايمي از بيماري نداشتند. بيماري در مزارع قسمت غربي روستاي سوركوه، سوختگي شديد برگها و آلودگي 80 تا 100% خوشه‌ها در رقم رضا‌جو را بدنبال داشت. ميزان آلودگي در مزارع زود كشت روستاي پيش‌بيجار املش 60 تا 70% و در روستاي جورگواسر100% بود. خسارت وارده به 200 هكتار از محدوده 400 هكتاري مورد بازديد در اپيدمي سال 1373 در روستاهاي كلان‌كلايه، گرماب‌سرا، كهنه سرا و سيور، بين 10 تا 100% برآورد گرديد

عامل بيماري:

قارچ عامل بيماري تحت نام Pyricularia grisea(Cook) Sacc ناميده مي‌شود. اين قارچ از كلاس قارچهاي ناقص بوده و فرم جنسي قارچ Magnaporthe grisea (Hebert) Barr مي‌باشد. ميسليوم

 

قارچ پريكولاريا داراي ديوار عرضي است. كنيديوفرهاي قارچ از ميسليوم منشعب مي‌گردند. روي اين كنيديوفرها، كنيدي‌هاي گلابي شكل كه داراي سه سلول مي‌باشند و به صورت تكي يا گروهي توليد مي‌شوند. كنيدي‌ها بوسيله دنباله‌اي به كنيديوفر چسبيده و از همين محل نيز از آن جدا مي‌گردند. يك تا 20 كنيدي ممكن است روي هر كنيديوفر توليد شود. قسمت پايه كنيديوفر باد كرده زيتوني تا دودي شكل و وقتي به طرف بالا مي‌رود، كم رنگ‌تر مي‌شود. كنيديها از نظر اندازه و شكل قابل تغيير، گلابي شكل تا تخم‌مرغي در پايه پهن و در انتها باريك هستند. كنيديها از سلولهاي پايه و انتهايي و گاه گاهي از سلول وسطي نيز جوانه مي‌زنند. اندازه كنيديهاي قارچ بطور قابل توجهي در ميان ايزوله‌هاو در شرايط محيطي مختلف با هم فرق مي‌كند، ولي بطور كلي در بررسيهاي انجام شده معلوم شده است كه اندازه كنيديهايي كه در درجه حرارت بالا تشكيل مي‌شوند، بلندتر از آنهايي است كه در درجه حرارت پايين‌تر توليد مي‌شوند. عامل بيماري بلاست روي محيطهاي مصنوعي به سادگي رشد كرده و توليد اسپور مي‌نمايد. رنگ ميسليوم در نژادهاي مختلف قارچ روي محيطهاي مختلف با هم فرق دارند.بعضي از نژادهاي اين قارچ روي محيطهاي مصنوعي اسپورزائي كمتري داشته و همين‌طور اندازه كنيديها در نژادهاي مختلف روي محطهاي كشت مختلف با هم فرق دارد

علائم بيماري:

بيماري بلاست قادر است به تمام قسمتهاي هوائي بوته برنج حمله نمايد ولي نشانه‌هاي ظاهري آن بيشتر روي برگها قابل رويت است  . قارچ عامل بيماري بلاست به برگ، غلاف برگ، گره‌هاي مياني ساقه، گردن خوشه و خوشه حمله نموده و روي هر يك علايمي را ايجاد مي‌نمايد. شكل و اندازه لكه ها روي برگها با توجه به شرايط محيطي، سن گياه، سن لكه و ميزان مقاومت ميزبان متغير است. روي برگ، لكه‌ها ابتدا به صورت نقاط آب جذب كرده ظاهر شده و سپس به صورت لوزي شكل كه در دو انتها نوك‌دار است در مي‌آيند. شكل و رنگ لكه‌ها روي ارقام مختلف وبسته به شرايط آب و هوايي و مقدار كود ازته مصرفي تفاوت دارد. لكه‌هاي موجود روي ارقام حساس و در شرايط مساعد به سرعت بزرگتر شده و به هم متصل مي‌شوند و در نتيجه منتهي به سوختگي برگ مي‌گردند. روي گردن خوشه، لكه‌هاي قهوه‌اي رنگ از محل بند گردن شروع شده و در دو طرف پيشروي مي نمايند. در اين حالت كه به بلاست گردن معروف است، گردن خوشه پوسيده شده وخوشه از همين نقطه شكسته وآويزان مي‌شود و نهايتاً پس از خشك شدن، در مرحله برداشت از ساقه جدا مي‌گردند  . خسارت اصلي بيماري بلاست در مرحله خوشه مي‌باشد و ميزان آن بستگي به زمان آلودگي دارد، به طوريكه اگر آلودگي بلافاصله پس از ظهور خوشه اتفاق افتد، خوشه كاملاً پوك و به رنگ سفيد در مي‌آيد كه مشابه حالت خوشه سفيدي در خسارت نسل دوم كرم ساقه خوار برنج مي باشد، ولي علايم قهوه اي شدن گردن خوشه آن را از خسارت خوشه سفيدي كرم ساقه خوار جدا مي‌كند. در عوض هر چه آلودگي ديرتر ظاهر شود، خسارت وارده كمتر خواهد بود و دانه‌هاي كمتري پوك مي شوند، ولي اندازه دانه‌ها تا حدود زيادي كوچكتر خواهد شد و حالت شكنندگي دارند كه اين امر در مرحله تبديل منجر به افزايش خرد برنج(نيم دانه) مي‌شود. بنابراين علاوه بر خسارت كمي، خسارت كيفي نيز ايجاد مي‌كند . علايم بيماري روي بند به صورت لكه‌هاي خاكستري مايل به سياه است كه معمولاً روي بندها يا گره هاي پاييني ساقه، نزديك سطح ايست آبي در مزرعه ظاهر مي‌شوند. بروز شديد اين علايم و پوسيده شدن بندها منجر به ورس يا خوابيدن برنج در مزرعه مي‌شود
يكي ديگر از قسمتهاي گياه كه مورد حمله قارچ عامل اين بيماري قرار مي‌گيرد، قسمت يقه برگ است كه collar blast ناميده مي شود. اين علايم نسبت به ديگر علايم ذكر شده خيلي كمتر در مزارع مشاهده‌مي‌گرددسنبلچه‌ها نيز مورد حمله قارچ عامل بلاست قرار مي‌گيرند و به سرعت علائم بيماري    (5 –
4 روز ) بعد از آلودگي ظاهر مي‌شود و دانه‌هاي سنبلچه را پوك مي‌نمايد. سنبلچه‌هاي آلوده يكي از كانونهاي مهم آلودگي در مرحله خوشه و همچنين براي ارقام ديررس مي‌باشد.  چرخه بيماري: قارچ عامل بيماري بلاست زمستان را به صورت ميسليوم در بقاياي آلوده برنج و كاه وكلش به سر مي‌برد و يا اينكه به صورت ميسيليوم و اسپور در روي بذور حاصل از مزرعه آلوده وجود دارد. وقتي در بهار آينده شرايط جوي براي رويش ميسيليوم و جوانه زدن اسپور مساعد گرديد، ميسيليوم‌ها در روي كاه وكلش رشد كرده و تشكيل كنيديوفر نموده و روي اين كنيديوفرها،كنيديها تشكيل مي‌شوند. كنيديهاي معلق در هوا روي برگهاي برنج قرار گرفته و در صورتي كه شرايط براي جوانه زدن و نفوذ به داخل ميزبان مساعد باشد، جوانه زده و تشكيل آپروسوريوم مي‌نمايند. سپس از آپروسوريوم لوله تندش بيرون آمده و از طريق روزنه‌ها نيز وارد نبات ميگردد و در صورت حساس بودن ميزبان تعدادي از سلولها از بين رفته و علائم بيماري بصورت لكه‌هاي لوزي شكل روي برگها ظاهر مي‌شود. لكه‌هاي موجود روي برگها در مرحله خوشه مي‌توانند براي آلودگي خوشه‌ها اسپور توليد نمايند. باتوجه به سرعت تكثير اسپورهاي قارچ بلاست، اگر شرايط جوي مناسب ادامه پيدا كند، در يك فاصله زماني كوتاه( تقريباً حدود 15- 10 روز بعد از ظهور بيماري در مزرعه) تراكم بيماري شدت يافته و در ارقام حساس حالت سوختگي بوجود مي‌آورد
توسعه و گسترش بيماري بستگي كامل به عوامل جوي دارد. رطوبت نقش مهمي در گسترش بيماري داشته و كنيديهاي قارچ موقعي روي برگ توليد خواهند شد كه رطوبت نسبي هوا حدود 93% و يا بيشتر باشد و در مواقعي كه رطوبت نسبي هوا كمتر از 88% باشد، اصولاً اسپوري تشكيل نخواهد شد. حرارت نيز مانند رطوبت نقش عمده‌اي در گسترش بيماري دارد. مناسبترين درجه حرارت براي جوانه زدن و تشكيل كنيدي‌ها 28-25 درجه سانتي‌گراد مي‌باشد، مضافاً اينكه اين درجه مناسبترين درجه حرارت براي حمله قارچ به نسوج گياه نيز ذكر گرديده است . مشاهدات در مزارع شمال ايران نشان مي‌دهد كه علاوه بر حرارت و رطوبت، آفتاب رل مهمي در متوقف كردن فعاليت بيماري دارد، چه آفتاب علاوه بر جلوگيري از تندش كنيدي باعث كم شدن رطوبت و در نتيجه جلوگيري از توسعه بيماري مي‌گردد. بيماري در قسمتي از مزارع كه در سايه و يا پناه درختان قرار گرفته باشند، بشدت گسترش يافته و در نتيجه در روي برگ لكه‌هايي كه حامل تعداد زيادي كنيدي مي‌باشند، تشكيل مي‌گرد .
در بررسيهاي انجام شده در ژاپن مشخص گرديد كه، بر روي هر لكه در شرايط آزمايشگاهي هر شب 5000- 4000 كنيدي تشكيل مي‌شود و اين عمل بطور مداوم تا مدت 12-10 روز ادامه دارد. در مواقعي كه بيماري در مزرعه شدت داشته باشد روزانه حدود 15 ميليون كنيدي در سطح يك متر مربع مزرعه مي‌افتند. كنيديها تا ارتفاع 25 متري سطح خاك و بطور افقي تا فاصله 20 كيلومتري مزرعه پرش و قابليت انتقال دارند . باد در شيوع بيماري بلاست نقش متضادي دارد. آسيبهاي وارده به قسمتهاي سطحي گياه توسط بادهاي شديد به نفوذ قارچ عامل بيماري كمك مي‌نمايد. در عوض محرك تبخير در گياه است و در نتيجه سيليسي شدن بافت برگ و تجمع ساير مواد رشدي را در گياه افزايش مي‌دهد كه اين عمل باعث تقويت عكس‌العمل مقاومت گياه مي‌شود. بعلاوه باد شديد عامل مكانيكي رهاسازي كنيدي‌هاي قارچ عامل بيماري مي‌باشد، ولي بادهايي كه كمتر از 5/3 متر در ثانيه باشند، فقط كنيديفرهاي قارچ عامل بيماري را خشك مي‌كنند. شبنم و بارندگي نيز در تراكم آلودگي مؤثر مي‌باشد. وقتي كه شبنم براي دوره‌هاي طولاني بر روي برگهاي بوته برنج باقي بماند، آلودگي زيادي بر روي برگها ظاهر مي‌گردد. بيماري بلاست معمولاً در مناطق مرتفع‌تر كه شبنم براي مدت طولاني‌تر دوام دارد ( گاهي تا ظهر باقي مي‌ماند) شديدتر بوده، تا مناطق ساحلي كه شبنم براي مدت طولاني باقي نمانده و با نسيم صبحگاهي از بين مي‌رود. باران علاوه بر اينكه درجه حرارت آب شاليزار را پايين آورده، باعث افزايش رطوبت نيز در طول روز و شب مي‌گردد. ريزش باران با هواي ابري همراه بوده و در نتيجه تعداد سلولهاي سيليسي كاهش يافته و در نتيجه مقاومت برنج نيز كمتر شده و آمادگي بيشتري نسبت به پذيرش بيماري پيدا مي‌كند.  نيتروژن يكي از عناصري است كه به منظور افزايش محصول در تغذيه گياه بكار مي‏رود مصرف زياد نيتروژن بدون توجه به مقدار فسفر و پتاسيم مصرف شده باعث تشديد بيماري بلاست مي‌شود. شدت اثر آن به خاك و شرايط آب و هوايي و روش مصرف بستگي دارد. كودهاي سريع‏الجذب مخصوصا" اگر يكباره به خاك افزوده شوند، مصرف خيلي دير يا در حرارت پايين درمراحل اوليه رشد و يا در خاكهايي كه ظرفيت نگهداري عناصر غذايي در آنها كم است مانندخاك‌هاي ماسه‏اي يا زمينهاي كم عمق، تاثير بيشتري در توسعه بيماري بلاست دارد. مصرف بيش از حد نرمال نيتروژن سبب افزايش در جوانه‏زني اسپور، تشكيل آپروسوريوم و اسپوردهي پاتوژن در روي گياه مي‏شود. سيليس به علت اثر مثبتي كه روي رشد برنج دارد يك عنصر ضروري براي آن بشمار مي‏رود. اين عنصر باعث افزايش محصول و جلوگيري از سميت ناشي از آهن منگنز و تسهيل جذب فسـفر توسـط گياه مي‏شود. برگهاي جوان برنج سيليس كمي دارند و نسبت به بيماري بلاست خيلي حساس هستند برخي محققان در تحقيقات خود به اين نتيجه رسيده‌اند كه بين محتواي سيليس در برگ و ميزان حساسيت به بيماري بلاست همبستگي منفي وجود دارد و هر برگ در مرحله خروج از غلاف بيشترين حساسيت را دارد و با افزايش سن حساسيت آنها كم مي‏شود .

 خسارت بيماري:

 بيماري بلاست به خاطر پراكندگي وسيع و اثر انهدام كنندگي آن به عنوان يكي از بيماريهاي مهم و اساسي برنج به حساب مي‌آيد. بوته‌هاي برنج در مراحل پنجه‌زني اغلب به‌طور كامل در اثر اين بيماري از بين مي‌روند و يا اينكه باعث كوتاه ماندن بوته‌ها و تقليل در تعداد خوشه‌ها مي‌گردد. بيشترين خسارت بيماري در مرحله خوشه كه گاهي باعث نابودي تمام محصول مي‌گردد اتفاق مي‌افتد  . هنوز يك شكل واقعي از ميزان خسارت بيماري در دنيا ارائه نشده و ميزان آن در نقاط مختلف دنيا فرق مي‌كند. در هندوستان طي61-1960 خسارت محصول حدود 8/0% كل محصول ثبت شده و در فيليپين، در مناطقي كه همه‌گيري بلاست در آنها وجود داشت، هزاران هكتار از محصول برنج بيش از 50% خسارت ديده‌اند. خسارت بيماري در ايران به درستي معلوم نيست و بر اساس گزارشهاي موجود خسارت در بعضي نقاط مانند رودسر بطور متوسط تا 20 % محصول برآورد شده است . در آزمايشي مشخص شد كه اگر در طول رشد رقم مورد آزمايش (هاشمي) هيچ گونه مبارزه‌اي با اين بيماري نشود، درصد بلاست خوشه در مرحله برداشت با درصد كاهش محصول همبستگي مثبت دارد. بيماري بلاست برگي شديد تأثير مستقيم در ميزان رشد برنج دارد و بعد از گلدهي كه عموماً شدت آن كاهش مي‌يابد، برگها (سبزينه) دانه‌ها را پر ميكنند. بنابراين اثر بلاست برگ در محصول دانه برنج غير مستقيم و در يك دوره طولاني است، لذا وقتي شدت بيماري بلاست كم باشد و يا اثر آن كوتاه باشد و به عبارتي بيماري در يك مدت كوتاه ظهور يابد و سپس با محدوديت‌هاي شرايط محيطي نظير كاهش رطوبت و افزايش درجه حرارت و يا با مصرف قارچكش‌هاي مؤثر متوقف شود، انتظار اين است كه اثر آن در كاهش محصول كمتر باشد، چون گياه در مرحله رشد رويشي با متوقف شدن بيماري فرصت رشد رويشي مجدد پيدا مي‌كند و سبزينه لازم براي پر كردن دانه‌ را در مرحله بعد از گلدهي خواهد داشت، هر چند كه ممكن است رسيدن محصول كمي به تأخير بيفتد. اين وضعيت روي ارقام برنج بومي و حساس در شرايط گيلان صادق است و رشد مجدد رويشي با توقف بيماري مخصوصاً در مواقع بلاست برگي شديد بطور معمول در شرايط گيلان ملاحظه مي‌شود. در اين باره، مرحله رشدي گياه در زمان آلودگي به بلاست برگ نيز مهم است، بطوريكه اگر گياه در مراحل اوليه رشد رويشي آلوده شود و سپس بيماري به هر دليلي متوقف شود، گياه فرصت بيشتري براي رشد مجدد رويشي دارد،

اما آلودگي در مراحل آخر پنجه زني و در مرحله شكم، معمولاً فرصتي براي جبران خسارت رشد رويشي باقي نخواهد گذاشت. بنابراين خسارت به محصول هم جدي‌تر خواهد بود  . نژادهای فيزيولوژيک قارچ عامل بيماری بلاست جدايه های قارچ M. grisea از نظر بيماریزايی روی ارقام برنج متفاوت بوده و گروههای مختلفی را تشکيل می دهند. بر اساس تعداد زيادی از گزارشها، اين تنوع ممکن است به خاطر توليد مداوم افراد جديد با قدرت بيماريزايی جديد و متفاوت از گذشته باشد. به عبارتی افراد جديد توانايی حمله به ميزبانهايی را دارند که والدين شان قادر به آلوده نمودن آنها نيستند. در طی ساليان گذشته ارقام اصلاح شده مقاوم برنج در مقابل بيماری بلاست چند سال بعد از معرفی شدن حساس شده و مقاومت آنها شکسته شده است. محققين پيدايش نژاد های بيماريزای جديدتر در جمعيت قارچ را علت اساسی شکسته شدن مقاومتها دانسته‌اند. در صورتی که ارقام اصلاح شده مقاوم قبل از معرفی شدن در مقابل جدايه های نماينده نژاد های موجود در هر منطقه آزمايش نشوند، روند شکسته شدن مقاومت سريعتر خواهد بود. مطالعه روی نژادهای قارچ
M. grisea از اوايل دهه بيستم ميلادی با مشاهده تفاوت جدايه‌ها در بيماریزايی روی يک رقم خاص شروع شد. ساساکی اولين بار اين بيماری را در 1922 مشاهده و گزارش نمود. به هر حال، تعداد نژادهای شناسايی و گزارش شده از کشورهای مختلف متنوع و زياد بودند و از آنجائيکه طی دهه پنجاه و اوايل دهه شصت ميلادی در هر کشور از گروه خاصی از ارقام افتراقی برنج برای تشخيص نژادها استفاده می‌کردند ، نژادهای شناخته شده متنوع بوده و قابل مقايسه باهم نبودند. به عبارتی ممکن بود بعضی از نژادها در کشورهای مختلف مشترک باشند ولی با توجه به تفاوت گروه ارقام افتراقی، اثبات آن بسيار مشکل بود. در همين رابطه لاترل و همکاران (1965) بر اين اعتقاد بودند که برای شناسايی نژادها به ارقامی از برنج نياز است که بطور بين‌المللی از آنها استفاده شود و لذا هفده رقم را به عنوان دسته ارقام افتراقی برنج برای شناسايی نژادها پيشنهاد کردند. علاوه برآن جهت يکسان سازی آزمايش‌های شناسايی نژادها محققين ژاپنی و آمريکايی همکاری مشترکی را از سال 1963 برای معرفی دسته مشخصی از ارقام برنج برای استفاده بين‌المللی شروع کردند. آنها طی سه سال تعداد زيادی ازجدايه های جمع آوری شده از ژاپن و آمريکا را روی 39 رقم متمايز آزمايش کردند. اين ارقام در ژاپن، آمريکا، تايوان، پاکستان، چين، هندوستان و فيليپين کشت می شدند. در نهايت هشت رقم Raminad Str.3، Zenith ، Usen ، Np-125 ، Dular ، Kanto 51 ، Sha-tiao-tsao-S و Caloro به عنوان دسته ارقام افتراقی استاندارد بين المللی انتخاب و معرفی شدند. برای نام گذاری نژادها روش خاصی توسط محققين فوق پيشنهاد گرديد. هشت رقم فوق به عنوان ارقام افتراقی به طور بين المللی از طرف محققين مورد قبول واقع شده و بطور وسيع از آنها در نقاط مختلف دنيا استفاده گرديد و هنوز هم مورد استفاده قرار می گيرند . در ايران تقريباً تمام کارهای انجام شده برای شناسايی نژادهای فيزيولوژيک قارچ       M. grisea مبتنی بر استفاده از هشت رقم استانداد بين‌المللي بوده است.  تنوع ژنتيکی عامل بيماري بلاست در شمال ايران کم می باشد که به خودی خود يک استثنا است. دليل تنوع ژنتيکی کم قارچ در شمال ايران را می توان در عوامل زير جستجو نمود. کشت و کار برنج درايران گرچه سابقه طولانی دارد و به بيش از دو هزار سال برمی گردد، ولی در 40-30 سال اخيروسعت بيشتری پيدا نموده است. در اين چندين سال کشاورزان ترجيح می دادند از چند رقم محلی و حساس برای کشت استفاده نمايند که يک يا دو مورد آنها کشت غالب را تشکيل می دادند. با توجه به حساس بودن ارقام، وجود ژنهای مقاومت در آنها يا منتفی بوده و يا تعداد آنها آنقدر کم بود که مقاومتی در مقابل کلونهای موجود بروز نمی کرد. در واقع هيچ فشاری از طرف ميزبان به جمعيت قارچ وارد نمی شد تا به نحوی باعث بروز تغيير در آن گردد. پيدايش ارقام اصلاح شده مقاوم نيز نتوانست نقشی در قضيه داشته باشد، چون به علت عدم استقبال کشاورزان کشت آنها توسعه چندانی پيدا نکرد. علاوه بر وجود ارقام حساس و کشت وسيع آنها، در کشاورزی مدرن از کودهای شميايی بخصوص کودهای ازته برای افزايش راندمان محصول به ميزان زيادی استفاده می شود. اين کودها به نوعی در بالا بردن حساسيت ميزبان تأثيردارند و لذا قارچ نيازی به بروز
تغيير در خود پيدا نمی کند تا با ميزبان سازگاری يابند. علاوه بر اينها کوتاه بودن فصل زراعی نيز يکی از عواملی است که فرصت کافی برای بروز تغييرات ژنتيکی در قارچ را بوجود نمی آورد. گرچه بعلت مساعد بودن تمام شرايط، اپيدمی های کوچکی در بعضی مناطق بروز می کند و اين اپيدمی ها هستند که فشار انتخابی قوی را اعمال کرده، بطوريکه افرادي با شايستگي‌ها و توانايی بيشتر باقی می مانند. درهر صورت بعلت تمام عوامل فوق تنوع ژنتيکی قارچ در شمال ايران در حد پايين نگه داشته شده است.
توانايی گياه در بروز مقاومت به نوع ژنوتيپ عامل بيماری بستگی دارد. تحقيقات نشان داده اند که قارچ grisea .M از نظر ژنتيکی تغييرپذير بوده و با توليد نژادهای بيماريزای جديد قادر است بر مقاومت ميزبان غلبه نمايد و در طی چند سال بعد از بوجود آمدن رقم مقاوم باعث شکسته شدن مقاومت آن گردد. لذا توليد ارقام بدون در نظر گرفتن تغييرپذيری قارچ، باعث شکسته شدن مقاومتها می گردد. به عبارتی مقاومت پايدار وقتی بدست می آيد که لاينهای درحال معرفی در مقابل همه ژنوتيپهای قارچ در هر منطقه آزمايش شده باشند. دانستن تعداد نژادهای فيزيولوژيک و نحوه گسترش آنها در هر منطقه می تواند برای برنامه های اصلاح ارقام برنج جهت بدست آوردن رقم مقاوم در مقابل قارچ عامل بيماری بلاست بسيار مهم باشد.اساساً ايجاد مقاومت پايدار در شرايط محيطی که برای توسعه بيماری بسيار مساعد باشد، در صورتی ممکن است که برنامه های اصلاحی بر پايه درک کاملی از تنوع عامل بيماری در هر منطقه استوار باشد.در آزمايشات انجام گرفته با استفاده از هشت رقم استاندارد بين المللی شش نژاد شناسايی گرديدند که نژاد IC-25 بيشترين جدايه ها را در خود جای داد و نژاد غالب منطقه را تشکيل داد (26). دو نژاد IA-89 وIA-81 قبلاً گزارش شده بودند. در آزمايشی ديگرتعدادی ارقام ايرانی نيز در کنارارقام استاندارد برای شناسايی نژادهای فيزيولوژيک قارچ در گيلان بکار گرفته شدند. وقتی فقط گروه ارقام استاندارد بعنوان معياری برای تشخيص نژادها بکار رفتند، فقط شش نژاد شناسايی شد وقتی گروه ارقام استاندارد به همراه ارقام ايرانی ملاک قرار گرفتند، هفت فرم بيماريزايی شناسايی گرديد. در توجيه علت اين پديده می توان گفت که تعدادی از ژن‌های بيماریزايی جدايه های يک نژاد بين المللی که با بکارگيری ارقام افتراقی استاندارد فرصت بروز پيدا نمی‌کنند، وقتی ارقام بيشتری با منبع ژن مقاومت متفاوت بکار می روند، اين ژنها فرصت بروز پيدا کرده و جدايه های يک نژاد در گروههای جداگانه ای قرار گرفته و در واقع تفکيک می شوند. نتيجه قابل توجه ديگری که از بکارگيری ارقام ايرانی بدست آمد اين است که رقم سنگ طارم که يک رقم محلی محسوب می گردد در مقابل تمام جدايه های بکاررفته مقاومت نشان داد و بعنوان يک رقم مقاوم به بلاست برگی معرفی گرديد. البته از اين رقم بعنوان يکی از دو والد رقم نعمت در برنامه های اصلاحی استفاده شده است.

روش هاي كنترل بيماري بلاست :

بيماري بلاست ‍Pyricularia grisea (Cooke) Sacc. به عنوان مهمترين بيماري برنج در اكثر كشورهاي برنج‌خيز از جمله ايران بشمار مي‌رود و به همين دليل تحقيقات گسترده‌اي براي كنترل آن از جنبه‌هاي مختلف صورت گرفته ‌است، از جمله تهيه و مصرف انواع قارچكشها، شناسايي منابع ژني مقاومت و تهيه ارقام اصلاح شده مقاوم ، تهيه سيستم‌هاي پيش آگاهي ، بررسي عوامل اثرگذار درشدت و كاهش بيماري همانند عناصر غذايي ، رطوبت و … درسالهاي اخير نيز كنترل بيولوژيكي آن نيز موضوع تحقيق بسياري از محققين بوده‌ است. در مبارزه با بيماري بلاست علاوه بر اينكه بايستي اصول زراعي مناسبي رعايت شود، به علت تنوع ارقام محلي و زودرس يا ديررس بودن آنها و همچنين شرايط جوي گوناگون در سالها و نقاط مختلف مبارزه با اين بيماري بدون در نظر گرفتن عمليات پيش‌آگاهي بسيار مشكل و در بسياري موارد ناموفق بوده است. از طرفي به علت نوسانات قابل توجهي كه از شيوع بيماري و درجه گسترش آن از سالي به سالي، از منطقه‌اي به منطقه‌اي، از رقمي به رقمي، حتي از مزرعه‌اي به مزرعه‌ ديگر وجود دارد. استفاده از قارچ كش‌ها بدون در نظر گرفتن عوامل پيش‌آگاهي مفيد واقع نخواهد شد . مقاومت به بيماري بلاست در گياه برنج مقاومت به بيماري در گياه برنج عموماً به توانايي آن به تحمل بيمارگر يا محدودكردن توسعه بيمارگر وابسته است كه شامل مقاومت افقي يا مقاومت مزرعه‌اي، مقاومت عمودي و مقاومت پايدار مي‌باشد. در يك سمينار در مورد مقاومت افقي در برنج در سال 1975 واندرپلانگ پيشنهاد كرد كه براي تعيين مقاومت افقي (مقاومت مزرعه‌اي) ارقام و لاينهاي برنج را در مزرعه، جايي كه ارقام برنج حساس هستند در معرض نژادهاي ويرولانس بيمارگر قرار گيرد، مقاومتي كه بدين‌ترتيب كه باقي مي‌ماند به عنوان مقاومت افقي در نظر گرفته شود. اين ايده منطقي بنظر مي‌رسد اما با توجه به تغييرپذيري بسيار زياد و امكان حضور نژادهاي فيزيولوژيكي در قارچ عامل بيماري، مقاومت افقي تعريف شده توسط واندرپلانك احتمالاً مناسب در سيستم برنج-بلاست (Rice-blast system) نيست و بدنبال سيستم‌هاي ميزبان – پارازيت(host-parasite systems) مختلفي كه در بيماريهاي پژمردگي فوزاريومي گوجه فرنگي و هندوانه، بلايت سيب‌زميني و ديگر محصولات پيدا شد، بعضي از محققان مقاومت افقي در سيستم برنج-بلاست را از جنبه‌هاي مختلف مورد مطالعه قرار دادند و نتيجه گرفتند كه نمي‌توان مقاومت ثابتي حتي در تغييرپذيري محدود قارچ عامل بيماري د رگياه برنج تهيه نمود. بعضي ديگر نيز گزارش كردند كه مقاومت كمي يا مزرعه‌اي به بيماري بلاست را شناسايي كردند و روشهاي اندازه‌گيري در گلخانه و مزرعه را نيز توسعه دادند . همچنين گزارش شد كه مقاومت مزرعه‌اي به بلاست گردن نيز مي‌بايست تعيين شود و اين نوع مقاومت ممكن است حتي در ارقامي كه به بلاست برگ حساس هستند وجود داشته باشد(Rao- 1994).
مقاومت پايدار(Durable resistance) از مقوله‌هايي بود كه مورد توجه محققان زيادي قرار گرفت. اين نوع مقاومت روي يك جمعيت از بيمارگر در منطقه‌اي مؤثر است كه رقم داراي مقاومت بصورت تجاري در سطح وسيع و براي يك مدت طولاني، 10 سال يا بيشتر، كشت شود. براي مثال رقم IR36 داراي مقاومت پايدار به بلاست در مناطق مخصوصي مانند كشت آبي(Lowland) در مناطق تروپيك مي‌باشد. در هر صورت اين نوع مقاومت احتمالا در محيط‌هايي مانند مناطق كشت برنج آپلند كه شرايط براي بيماري بلاست بسيار مستعد است مفيد نخواهد بود.  در سال 1972 نوشته است كه در نيم قرن گذشته،‌ آزمايشات زيادي در كشورهاي مختلف براي تشخيص واريته‌هاي مقاوم به بيماري بلاست انجام شده
است. واريته‌هاي مقاوم در برنامه‌هاي دورگ‌گيري با موفقيت محدود استفاده شد و واريته‌هاي جديد براي چندسال مقاوم بودند. كارهاي انجام شده در فيليپين نيز بيانگر تغيير در واكنش واريته‌ها، مابين مناطق و فصلها بود. تاريخچه دورگ‌گيري براي مقاومت به بيماريها انباشته از موارد بي‌شماري از شكستن مقاومت واريته‌ها بلافاصله و يا مدتي پس از معرفي آنهاست. در ژاپن در دو دهه گذشته واريته‌هاي مختلفي به عنوان واريته‌هاي مقاوم معرفي شدند اما پس از چند دوره كشت،‌توسط پاتوژن آلوده شدند. اين موضوع در ژاپن بطور مكرر تكرار شده است.  در ايران تهيه ارقام مقاوم به دليل اهميت خسارت اين بيماري در شمال كشور از سالهاي گذشته مورد توجه بوده است و ارقام مقاومي مانند خزر، سپيدرود، بجار، نعمت، ندا، آمل 3، فجر، كادوس و درفك معرفي شده‌اند كه در اين فاصله فقط در رقم ندا شكسته شدن مقاومت مشاهده شده است در همه اين ارقام يا منابع ژني مقاومت از ارقام خارجي اخذ شده‌اند و يا اينكه در خود رقم خارجي داشته است و در كشور با آزمايش سازگاري معرفي شده‌اند. در زمينه دست‌يابي به منابع ژني مقاومت در ارقام ايراني از 20 رقم مورد ارزيابي فقط رقم مصباح با تعداد كمي لكه، مقاوم و بقيه ارقام حساس بوده‌اند (6 )، وپس از آن دريك بررسي 1725 رقم از ارقام بانك ژن گياهي ملي ايران و 157 رقم از ارقام دريافتي از مؤسسه بين‌المللي تحقيقات برنج (ايري) طي سالهاي 81-1379 در يك خزانه بلاست براساس روش استاندارد بين‌المللي كشت و مورد ارزيابي قرار گرفتند .
ارزيابي در كرتهايي به ابعاد 2/1×15 متر كه داراي خاك نرم و خشك بود و باكمك ماركر شيارهايي به فواصل 10 ، به عمق تقريبي 5 و به طول 50 سانتي‌متر در مركز كرتها و همچنين دو رديف شيار طولي به اندازه طول كرت در هر دو طرف شيارهاي مركزي و عمود بر آنها ايجاد گرديده و در هر شيار مركزي حدود 5 گرم بذر از هر يك از ارقام مورد آزمايش كشت گرديد، بعلاوه به فواصل هر 50 رقم(50 شيار) يك شيار و همچنين شيارهاي طولي با مخلوطي از سه رقم حساس بومي به نامهاي حسن سرايي، بينام و حسني بذرپاشي گرديد. قبل از بذرپاشي در هر كرت به نسبت 50كيلوگرم در هكتار ازت خالص از تركيب اوره و به همين مقدار P2O5 به همراه مقدار فراوان كوددامي با خاك مخلوط گرديد. 15 روز پس از بذرپاشي مجدداً همين مقدار كود ازته به صورت سرك در سطح خزانه پاشيده شد. براي آبياري روزانه دومرتبه يا بيشتر (بسته به شرايط آب و هوايي) در سطح خزانه بصورت باراني آبپاشي گرديد. بطوري‌كه خاك خزانه هميشه مرطوب بود.هرچند زمان انتخاب شده براي اجراي آزمايش، اسپورهاي طبيعي قارچ عامل بيماري به اندازه كافي در هوا وجود داشت با اين وصف پانزده روز پس از بذرپاشي بتدريج برگ‌هاي برنج آلوده به بيماري بلاست از نقاط مختلف استان گيلان جمع‌آوري و به قطعات 6-3 سانتي‌متري خرد شده، بطور يكنواخت در سطح خزانه پاشيده شد. بعلاوه از برگهاي آلوده سوسپانسيوني به غلظت يكصدهزار اسپور در هر ميلي‌ليتر تهيه و هنگام غروب روي گياهچه‌ها پاشيده شد. ارزيابي ارقام مورد آزمايش در مرحله برگي و 30 روز پس از بذرپاشي براساس روش استاندارد بين‌المللي و تيپ آلودگي با درجات صفر تا 9 انجام شد، كه صفر تا 3 به عنوان مقاوم ، 4 الي 5 نيمه مقاوم و 6 الي 9 حساس تلقي شدند. براي ارزيابي واكنش ارقام مقاوم انتخابي در مرحله برگي در مقابل بيماري بلاست در مرحله گردن
در سال آخر اجراي آزمايش ارقام انتخابي در گلدان‌هايي كشت شدند و قبل از ظهور خوشه به گلخانه منتقل شدند. براي مايه‌زني در هر رقم پس از ظهور خوشه سوسپانسيوني به غلظت 105×2 كنيديوم از قارچ عامل بيماري در هر ميلي‌ليتر تهيه و 1/0 ميلي‌ليتر از آن به محور گردن هر خوشه تزريق گرديد. 10-7 روز پس از مايه ‌زني، براساس علايم ايجاد شده در پايه يا گردن خوشه درجه ‌بندي شدند. از 1725 رقم دريافتي از بانك ژن گياهي ملي ايران كه براي اولين بار در خزانه بلاست در مقابل بيماري بلاست در مرحله برگ مورد ارزيابي قرار گرفتند فقط 227 رقم با درجات يك الي سه مقاوم و 36 رقم با درجات چهار الي پنج نيمه مقاوم بودند بقيه ارقام با درجات 6 الي 9 كاملاً حساس بوده‌اند.
در مرحله دوم ارزيابي، بذر 210 رقم از ارقام مقاوم در مرحله اول در خزانه بلاست رويانده شده و پس از در معرض قرار گرفتن در مقابل آلودگي طبيعي و مايه‌زني با جدايه‌هاي مختلف جمع‌آوري شده از نقاط مختلف استان گيلان، عكس‌العمل آنها مجدداً درجه‌بندي شدند. نتيجتاً مشخص گرديد 1/68 درصد از آنها كماكان مقاومت خود را حفظ كرده‌اند. 5/23 درصد مقاومت‌شان تنزل يافته و با درجات 4 الي 5 عكس‌العمل نشان داده و بقيه نيز با درجات 6 به بالا كاملاً حساس شدند.
در مرحله سوم كلاً 177 رقم از ارقام مقاوم و نيمه مقاوم كشت شدند. نتايج اين مرحله گوياي استمرار بيشتر در پايداري مقاومت‌ در ارقام مقاوم مي‌باشد چنانكه از 139 رقم مقاوم تنها 5 رقم مقاومت‌شان كاهش يافت يعني 4/96 درصد از ارقام مقاوم انتخابي همچنان مقاومت‌شان را حفظ كرده‌اند. شش رقم نيز با درجات 6 به بالا حساسيت نشان دادند از بقيه ارقام تعدادي همچنان عكس‌العمل نيمه مقاوم نشان دادند ولي تعدادي ديگر كه قبلاً نيمه مقاوم بودند عكس‌العمل مقاومت نشان دادند كه اين موضوع مي‌تواند ناشي از عكس‌العمل اين ارقام در مقابل نژاد‌هاي خاصي از بيمارگر باشد كه جمعيت‌شان در منطقه كم است. بطور كلي بروز عكس‌العمل‌هاي متفاوت در مقابل بيمارگر در سالهاي مختلف اجراي آزمايش در ارقام مورد آزمايش تقريباً خيلي كم بوده است كه اين موضوع بيانگر محدوديت تعداد نژادهاي بيمارگر در منطقه مي‌باشد. از 157 رقم دريافتي از مؤسسه بين‌المللي تحقيقات برنج (ايري) فقط يك رقم در سال اول ارزيابي، با درجه 7 حساسيت نشان داد بقيه ارقام مقاوم و نيمه مقاوم بودند. در سال دوم بذر 141 رقم از آنها تهيه و مجدداً مورد ارزيابي قرار گرفتند. در اين مرحله 118 رقم با درجات يك الي سه مقاوم و 23 رقم نيمه مقاوم و هيچ رقمي حساسيت شديدي در مقابل بيمارگر نشان ندادند. در مرحله سوم 117 رقم ايري مجدداً براي بار سوم مورد ارزيابي قرار گرفتند كه تنها 7 رقم با درجه چهارنيمه مقاوم بودند. در سال 1381، 160 رقم از بانك ژن گياهي ملي ايران به همراه 88 رقم ار ارقام ايري كه در مرحله برگ مقاوم و يا نيمه مقاوم در مقابل بيماري بلاست بودند به منظور بررسي مقاومت آنها در مقابل بيماري بلاست در مرحله خوشه با تزريق سوسپانسيوني از كنيديومهاي قارچ عامل بيماري مورد ارزيابي قرار گرفتند كه بترتيب 87 و 72 رقم از ارقام بانك ژن گياهي ملي ايران و ارقام ايري مقاومت نشان دادند. استمرار آزمايش براي حصول اطمينان به پايداري مقاومت درارقام برنج در فصول، سالها و مناطق مختلف و در شرايط طبيعي و مزرعه‌اي همچنان مورد توجه و تاكيد بوده و مي‌باشد. در ايري در اولين ارزيابي 8214 واريته از كلكسيون جهاني در خزانه بلاست در هفت آزمايش مكرر مورد ارزيابي مجدد قرار گرفتند كه نتيجتاً تعداد واريته‌هاي مقاوم به 450 واريته كاهش يافت در ادامه اين بررسي اين ارقام در هفت ايستگاه در مناطق مختلف فيليپين چند بار ديگر مورد آزمايش قرار گرفتند. نهايتاً فقط 75 واريته در همه آزمايشات و در همه ايستگاهها مقاومت نشان دادند. بنابراين ارقام مقاوم تعيين شده كه طي سه سال در خزانه بلاست مورد آزمايش قرار گرفته‌اند مي‌بايست داراي مقاومت با ثبات و پايداري در مقابل سوشهاي بيمارگر در گيلان باشند و مي‌توانند به عنوان منابع ژني جديد در برنامه اصلاحي مؤسسه تحقيقات برنج قرار گيرند  .

                                                    پایان

1-   اصول بهزراعی برنج ........ مهندس عبدالله سلیمانی و مهندس بهمن امیری

2-   مقاله اینترنتی همایش ملی مبارزه با آفات و بیماریهای مهم  کشور



تاريخ : یکشنبه هفدهم آذر 1392 | 8:51 | نویسنده : بهرام فرضی پور |


چکیده
برنج گیاهیست که دارای ارقام مختلفی می باشد ، برگهای این گیاه متناوب بوده و در دو جانب متقابل ساقه قرار دارند.هر بوته برنج معمولاً ۴ تا ۵ پنجه تولید می‌نماید.انواع تیپ های برنج جهان عبارتند از : تیپ جاوه ای ، تیپ ژاپنی و تیپ هندی . استان گیلان از نظر سطح زیر کشت و میزان محصول برنج در مقام دوم در کشور پس از استان مازندران قرار دارد .
عملکرد برنج تحت تاثیر عوامل مختلف محیطی و ژنتیکی است. نقش آب و دما در تولید محصولات زراعی به ویژه گیاه برنج از مهمترین عوامل می باشد به طوری که بدون آب و دمای مناسب تقریباً کشت و کار برنج غیر ممکن می گردد . نتایج بدست آمده نشان داده که اگر دمای آب کمتر از ۱۹ درجه سانتیگراد باشد، زمان رسیدن دانه به تأخیر می‌افتد. اگر هم از ۳۰ درجه بیشتر باشد، گسترش ریشه و عملکرد گیاه برنج به دلیل محدود بودن اکسیژن موجود در آب، کم شده و بازدهی گیاه کاهش می‌یابد. میانگین دمای مورد نیاز برنج هنگام رشد باید بین ۲۰ تا ۳۷ درجه سانتیگراد باشد . درجه حرارت های بالا در مرحله زایشی، تعداد دانه را به مقدار زیادی کاهش می دهد زیرا گرمای بیش از حد موجب ریزش گلها ، عقیمی دانه گرده و افزایش دانه های پوک و بنابراین عملکرد را کاهش     می دهد . گرماي زياد در موقع آبستني ( Booting ) سبب عقيمي دانه ها و در موقع گلدهي و تلقيح باعث عدم باروري مي گردد. (8 )    همچنین گرماي زياد در موقع رسيدن سبب زودتر رسيدن محصول شده و وزن هزار دانه كاهش يافته و عملكرد تقليل مي يابد . گرماي بيش از 40 درجه  سانتيگراد در مراحل مختلف رشد و نمو براي گياه برنج مناسب نيست. بسیاری از واکنش های فیزیولوژیک موثر بر عملکرد ، خود از درجه حرارت تاثیر می گیرند . بیشترین خسارت ناشی از درجه حرارت های بالا در مرحله زایشی گیاه واقع میگردد. به گونه ای که به ازای هر یک درجه افزایش درجه حرارت از حداکثر دمای مطلوب، عملکرد 4% افت خواهد داشت.(7)
برنج علاوه بر گرما به کمبود یا بیش بود رطوبت نیز واکنش نشان می دهد زیرا تنش رطوبتی در مرحلـه آخر رشد رویشـی و مرحلـه زایشی موجـب کاهش عملکــرد  دانه از طریق کاهش تعداد سنبله در خوشه، درصد سنبله های پر شده و وزن هزار دانه می گردد. کمبود آب در هر مرحله رشـد باعث کاهش عملکرد برنج می شود و کمبود آب در مرحله رویشی باعث کاهش ارتفاع ، تعداد پنجه و سطح برگ می شود و در مرحله زایشی به طور مستقیم بر روی اجزای عملکرد اثر می گذارد. رطوبت محیط به خصوص در زمان گلـدهی بسیار موثر است به طوری که مناسب ترین رطوبت هوا بــرای گلدهی 80-70 درصد بوده و در رطوبت کمتر از 40 و بیشتر از 95 درصد گلدهی متوقف    می شود. براساس شدت و مدت تنش آب ممکن است بوته های برنج دچار پژمردگی پنهان، پژمردگی موقت و یا پژمردگی دائم گردند . تنـش های دوره ای آب منجــر به تغییرات آناتومیک زیادی       می شود از جمله سلول ها  و فضاهای بین سلولی کوچکتر می گردند. دیواره سلولی ضخیم می شود . تنش آب مانند افزایش دما  فعالیت آنزیم ها را دچار اختلال می سازد و از این طریق نیز بر رشد گیاهان تاثیر  می گذارد ، دما و رطوبت  مطلوب بر فعالیت و پایداری آنزیم ها موثر است.
گیاهان زراعی در دوره های خاصی از چرخه زندگی خود در مقایسه با دوره های دیگر به کمبود آب حساس تر هستند. گیاه برنج علاوه بر حساسیت زیاد پس از نشاءکاری ، بیست روز قبل از خوشه دهی و ده روز بعد از خوشه دهی به استرس آب حساس است.  بهترین علایم تنش آبی شامل لول شدن برگ، سوختگی حاشیه برگ، پنجه زنی ناقص، توقف رشد، پر شدن ناقص  دانه ها، پایین افتادن برگها، پژمرده شدن برگها، تأخیر در گل دهی، عقیم شدن سنبلچه ها و غیره می باشد. میزان نیاز آبی گیاه بسته به گونه گیاهی ، مرحله رشد، ساختمان گیاه ، طول دوره رشد، نوع خاک و دمای محیط متفاوت است و برنج از 30000 تا 35000 متر مکعب در هر هکتار به آب نیاز دارد  . راندمان مصرف آب در برنج کمتر از 30 درصد بوده و کمتر از 5 درصد آب جذب شده توسط گیاه مصرف شده و بقیه از طریق تعریق از برگ های گیاه به اتمسفر رفته و هدر می رود. برنج را در بسیاری از شرایط آب و هوایی   می توان کشت نمود ولی مقدار محصول بدست آمدۀ ایده آل فقط در شرایط خاص تولید  می گردد. شالی برداشت شده از مزرعه دارای رطوبت نسبتاً بالایی است (۲۳-۱۹%) لذا خشک نکردن به موقع آن باعث بروز فساد بیولوژیکی (آفات و میکروارگانیسم ها) و افزایش ضایعات طی دوره نگهداری (انتشار بو و طعم نامطلوب، زرد رنگ شدن و حتی آلوده شدن به سموم) می شود. لذا خشک کردن به موقع محصول برداشت شده از اهمیت زیادی برخوردار می باشد. 
  
 
مقدمه
برنج یکی از مهم‌ترین غلات و دومین منبع غذایی پس از گندم در  جهان به شمار می رود. نیمی از جمعیت جهان، به برنج به عنوان یک غذای اصلی وابسته هستند. هم‌اکنون ده‌ها هزار نوع برنج در جهان کشت و کار میشود ،که حساسیت آنها نسبت به تنش های محیطی  متفاوت می باشد . آنچه مهم است این است که تقریبا تمام ارقام مختلف برنج متاثر از انواع تنش ها می باشند . در این میان تنش گرما و رطوبت دو عامل محدود کننده در تولید به شمار می  رود که همه ساله کشاورزان با اثرات خسارت زای آنها مواجه هستند ، به گزارش سایت بی بی سی  قاره آسیا بیش از 90 درصد محصول برنج دنیا را تولید و مصرف  می کند و بررسی های علمی جدید نشان می دهد که « محصول برنج در بسیاری از نقاط این قاره به دلیل گرم تر شدن هوای کره زمین در حال کاهش است.  در سال 2004 ، گروهی از پژوهشگران اعلام کرده بودند که به دلیل یک درجه سانتیگراد گرم تر شدن هوا در طول شب، میزان محصول برنج فیلیپین 10 درصد کاهش یافته است. »
همچنین بر اساس گزارشات متعدد ، گیاه برنج در مقابل تنش رطوبتی حساس و این حساسیت بیش از شدت و مدت تنش به زمان و دوره رشدی برنج مرتبط می باشد بطوریکه چند روز قبل و چند روز  بعد از خوشه دهی بیشترین حساسیت را به تنش رطوبتی دارد . رطوبت كمتر از 40 درصد و بيش از 90 در صد در زمان گرده افشاني و تلقيح باعث پوكي دانه مي گردد دانستن این اطلاعات به کشاورزان کمک می کند تا نسبت به تولید برنج آگاهی بیشتری داشته و مدیریت های لازم را در زمان های بحرانی اعمال نمایند . از این رو لازم است تا اطلاع رسانی در خصوص عوامل محدود کننده فوق بیش از پیش انجام و کشاورزان ، آمادگی مواجهه با آن را فرا گرفته و بتوانند با  مشکلات مقابله نمایند که در غیر اینصورت تهدیدی بر کشاورزی آینده خواهد بود . امید است مطالب این تحقیق مورد استفاده عموم بهره برداران واقع گردد . 
  
  
فصل اول 
 
رده بندی علمی برنج
·                    Kingdom: Plantae
·                    Division: Magnoliophyta
·                    Class: Liliopsida
·                    Order: Poales
·                    Family: Poaceae
·                    Genus: Oryza 
  


  
        شکل ( 1 ) اندامهای مختلف برنج (چپ) و خوشه برنج رسیده (راست)


گیاه‌شناسی
برنج گیاهی است که دارای ارقام زودرس (طول دورة رشد ۱۳۰ تا ۱۴۵ روز)، متوسط‌رس (۱۵۰ تا ۱۶۰ روز) و ارقام دیررس (۱۷۰ تا ۱۸۰ روز) می‌باشد. بـرای شناخت بهتـر گیاه برنـج به ذکـر قسمت‌های مختلف آن از قبیل ریشه، ساقه، برگ و غیره می پردازیم.

ریشه
ریشة برنج سطحی و افشان بوده و حداکثر در عمق ۲۰ تا ۲۵ سانتی‌متری خاک نفوذ می‌نماید. در این گیاه بغیر از ریشه‌های  جنینی از محل گره‌ها نیز ریشه بوجود می‌آید. هر چقدر رشد رگها بیشتر باشد بر رشد ریشه‌ها هم افزوده شده و در نتیجه می‌توان گفت که با افـزایش تعداد پنجـه‌ها تعداد برگ  بیشتر  شده و در نتیجه رشد ریشه‌ها نیز زیادتر می‌گردد.در زمان باز شدن گلهـا و به خوشه رفتــن برنج رشد ریشه حداکثر مقدار خود را دارد.(۱۲)                                                       

شکل ( 2 ) ريشه برنج


ساقه
ساقة برنج بندبند و تو خالی بوده و در فواصل مختلف ساقه جداره‌های سختی قرار دارد که در آن قسمت‌ها ساقه توپر می‌باشد و گره نام دارد. فاصلة بین دو گره را میان گره می‌نامند. بین سلول های ساقه فضایی بین سلولی زیادی وجود دارد که باعث می شود قسمتی از اکسیژن مورد نیاز ریشه از طریق منافذ تامین شود .برگهای این گیاه کشیده و دارای رگبرگهای موازی بوده و بدون دمبرگ است و قاعدة برگ پهنتر از سایر نقاط آن می‌باشد. و قسمتی از ساقه گیاه یا تمـام محیط آنـرا احاطه کرده که آنرا غلاف یا نیام می‌نامنـد. در قاعــده برگ در طرفیـن غلاف دو صفحــه کوچک یا بزرگ بنــام گوشوارک (Stipule ) وجود دارد . همچنیــن در محـل اتصال غلاف به ساقه زائده کوچکی بنام زبانک (  Liyule) جود دارد. همچنیـن تعداد گره‌ها در این گیاه از ۱۰ تا ۲۰ عدد تغییر می‌یابد. در مقادیر مساوی شاخص سطح برگ (  LAI) بوته‌های دارای ساقة بلند از نور بهتر می‌توانند استفاده نمایند ولی به آسانی ورس می‌نمایند. ارتفاع بوته‌های برنج در ارقام مختلف از ۵۰ تا ۱۵۰ سانتیمتر وگاهی اوقات تا ۲۰۰ سانتیمتر تغییر می‌یابد(12 ) 


  
                               شكل ( ۳) 

بــرگ
برگهای این گیاه متناوب بوده و در دو جانب متقابل ساقه قرار دارند . تعداد برگها در ارقـام مختلـف برنج متفاوت بوده، در ارقام زودرس ۱0 تا ۱۵ برگ، در ارقام متوسط‌رس ۱۶ تا ۱۷ برگ و در ارقـام دیررس تعداد برگها ۱۸ تا ۱۹ برگ بر روی هر سـاقه می‌باشــد . افزایش دمـای هـوای پیرامونی در زیاد شدن سطح برگ اثر تعیین کننده‌ای داشته و موجب بیشتر شدن تعداد برگها می‌گردد. برگ برنج کشیده و افراشـته بوده و در محــل اتصال به ساقه دارای غلاف یا نیـام می باشد . در مقادیر مساوی شاخص سطح برگ (  LAI) بوته‌هایی که برگهای کوچک و زیادتر دارند از بوته‌هایی که برگهای بزرگ و اندک دارند بهترند.(12 )

                                                 

                               شکل  ( ۴ ) برگ و پنجه برنج
پنجه‌زنی
پنجه‌ها به جوانه‌های اولیه گفته می‌شوند که در صورت مساعد بودن شرایط آب و هوایی تبدیل به ساقه می‌شوند. از مرحلــه ۴ تا ۵ برگـی شـدن گیاه پنجه‌زنی آغـاز می‌گردد . پنجه‌ها در مراحل اولیه رشد برای تأمین مواد غذایی خود از ساقـه اصلی استفـاده می‌کنند و ایـن عمـل تا ظهور حداقل 3 برگ و 4 ریشــه ادامه می‌یابـد پس از انتقــال نشــاهـا به زمین اصـلی پنجه‌زنی شروع شده و تا یکمـاه بعد نیــز ادامه می‌یابد. پس از پایان یکمــاه رشد پنجه‌ها به حداکثر خود رسیده و سپس از تعداد آنها کاسته خواهــد شد. شرایط اقلیمی بویژه آب و هوا در رشد پنجه‌ها بسیار مهم و مؤثر می‌باشد. (12 )
ساختمان گل آذین گل آذین در برنـج بصـورت پانیکول بوده و فرق آن با گل آذین سنبلـه  در این اســت که در پانیکول هر سنبلک دارای دم باریک و بلندی می‌باشد و به همین دلیل به آن خوشه سنبــل هم گفته می‌شودپانیکول در ارقام مختلف برنج به شکلی فشـرده، باز و یا نیمه‌باز است. البته از نقطــه نظراصلاحگران نباتات در تولید هیبرید واریته‌هایی که گل آنها بیشتـر باز باشد بهترند زیرا مقدار دگـرگشـنی و در نتیجـه تولیــد بذر آنها بیشتر اســت. پانیکول برنج در انتهای ساقه وجود داشته و دارای شاخه‌های فرعی با محورهای ثانوی می‌باشد. خوشچه‌ها روی دو گل کوتاه بوجود می‌آیند که نوک آن روی گلوم‌های نازا ( لمای عقیم) توسعه یافته‌است و به چند وجهی کنگره‌ دار تبدیل می‌شوند. بنابراین نوک فنجانی شکل و متورم مشابه یک زوج گلوم حقیقی است و به آن گلوم حقیقی گفته می‌شود. هر خوشچه دارای محور کوچکی بنام محور سنبله ‌است که روی آن یک گل در محور برگه ثانویه که گلوم‌های نازا نام دارد تشکیل می‌شود. گل‌دهی در برنج از نوک گل آذین شروع شده و به سمت پایین ادامه می‌یابد. در موقع ظهور خوشه نیاز ریشه به مواد غذایی بویژه ازت، فسفر و پتاس زیاد است.(12)

                                      

                                     شكل ( 5 ) خوشه پانيكول برنج


برنج بر خلاف سایر غلات که ۳ تا ۴ پرچم دارند دارای ۶ پرچم است. نافه کوتاه و بساک‌ها بصورت دوخانه‌ای و دارای یک مادگی بوده که حاوی یک تخمدان می‌باشد. کلاله دو شاخه وپردار است. مادگی دارای تخمـدان یک برچه‌ای می‌باشد. در اطـراف هر گل دو برگ بنام پوشینـه  (Glumelle)  وجود دارد که یکی لما (Lemma) و دیگری پالئا (Palea) نامیده می‌شود برگه فوقانی یا گلوم گل دهنده لما (گلومل یا پوشینه سنبله که ریشک روی آن می‌روید)و پالئا (گلومل یا پوشینه گیاهان گرامینه که فاقد ریشک است ) ، همراه با گل در برگرفتــه شده یک گل را تشکیل می‌دهند. همچنین درانتهای هر سنبـله دو برگــک بنـام پوشـه(Glume ) وجـود دارد. در برنـج گلـوم‌ها خیـلی کوچک بوده و حتی ممکن است گاهی اوقات حذف شـده باشند .طول  گلـوم‌های خــارجی لما و پالئـا و در  بعضـی از واریتـه ها هم انـدازة لما و پالئـا است . عمومــاً لما دارای ریشــک و پالئــا فاقد ریشک می‌باشد. ۷ تا ۹ روز بعــد از گل دادن لایه آلـرون از تغییر شکل لایه خارجی بافت آندوسپرم بوجود  می‌آید.(12)                                                                         
                                                شكل ( 6 )

گرده افشانی و لقاح                                                              
برنج گیاهی است خود گشن و بین صفر تا ۳ درصد دگرگشنـی دارد. گرده افشـانی تقریباً هـم‌زمان با باز شدن گلها در شرایط طبیعــی روی می‌دهــد. دمای مطلوب بــرای گرده افشانــی  در حـدود ۳۱ تا ۳۲ درجه سانتی‌گراد است. در دمای پایین‌تر از ۱۰ تا ۱۳  درجه‌سانتی‌گراد و همچنین بالاتر از ۶۰ درجه سانتی‌گراد گرده‌افشانی متوقف می‌گردد . خشکی و دمـای پاییــن می‌توانـد روی گرده افشـانی اثـر منفـی داشته باشـد. حداقل دمـا برای انجـام عمــل لقـاح ۱۵ درجه سانتیگراد می‌باشـد. زمان باز شــدن گلها ۸ صبح الی ۲ بعد از ظهر بوده و گلهــای گـل آذیـن در بیـن یک  دورۀ ۷ تا 1۰ روزه باز  می‌شونـد و اکثـر آنهــا تا ۴ روز پس ازخــروج گل آذین از غــلاف برگ اینکـار را   انجام می‌دهند.(3 )  

                                     

                                      شکل ( 7 )  دانه برنج در هنگام گلدهي                             

انواع تیپ های جهانی برنج
-        تیپ هندی ( ایندیکا )
-        تیپ جاوه ای ( جاوانیکا )
   -   تیپ ژاپنی ( ژاپونیکا )
 
                                   شكل ( 8 )
  نوع اينديکا ( Indica )
از نوع های گرمسيری برنج است که درمقابل خشکی، بيماری و آفت مقاوم بوده و دارای ارقام مختلفی از نظر زمان رويش است. اين نوع، شامل برنج های دانه دراز و ساقه های بلند می باشند که دربرابر ريزش دانه حساس هستند و درکشورهای هندوستان، سری لانکا، تايلند و مالزی کشت می شوند. 


 نوع جاوانيکا ( Javanica )
از نوع های حد واسط برنج است. اين نوع برنج در کشورهای اندونزی، فيليپين، تايوان ، ژاپن و ايران کشت می شود.


نوع ژاپونيکا ( Japonica )
 از نوع معتدل برنج بوده و درمقابل سرما مقاوم است. اين نوع شامل برنج های ساقه نسبتاً کوتاه و دانه گرد بوده و درکشورهای چين، کره، ژاپن، کاليفرنيا و کشورهای اروپائی کشت می شود.


میزان تولید برنج در ایران                                      
استان مازندران رتبه اول با تولید(19/۹۳۸۷۳۲ تن ) و گیلان(9/۷۴۱۲۴۱ تن )، گلستان (99/۲۲۹۴۵۴ تن )، فارس ( 72/۲۲۶۲۹۶ تن )  و خوزستان(15/۲۱۹۸۰۹ تن) در رتبه‌های بعدی از نظر میزان تولید قرار دارند. در سال ۱۳۸۵ سطح زیر کشت برنج کشور۶۲۰  هزار هکتار بوده و 34/۲۶۱۲۱۷۴ تن شلتوک برنج تولید شده‌است. در اسـتان گیـلان بیشتـر برنج مرغـوب و در استانهای دیگر ارقام پرمحصول کاشت می‌شود.(12 )

فصل دوم


 تنش گرما
منبع دریافت گرما برای گیاهان خورشید است . از مجموعۀ انرژی تشعشعی که از خورشید می رسد 49 درصد آن صرف بالا بردن درجه حرارت محیط می شود . میزان دریافت شده در جوامع گیاهی به نوع گیاه ، رنگ برگها و طرز قرار گرفتن یا آرایش برگها روی ساقه بستگی دارد . اگر تمام انرژی ورودی به جوامع گیاهی به صورت درجه حرارت ذخیره شود ، دمای گیاهان به حدی بالا می رود که موجب مرگ آنها خواهد شد . بنابر این گیاهان مقدار زیادی از این انرژی را به سه صورت اصلی زیر دفع می کنند .
1-  در حدود 70 تا 90% از انرژی دریافتی که به صورت طول موج های کوتاه جذب می شود بسته به رنگ اندام های گیاه به صورت طول موج های بلند بازتاب می یابد .
2-  در شرایطی که دمای گیاه از دمای محیط اطراف بیشتر باشد مقداری از گرمای جذب شده از طریق هدایت به هوای مجاور پس داده می شود .
3-  تعرق یکـی از روش های دفع گرما بوسیله گیاهان است . البته تعرق در بهترین حالت تنها می تواند درجه حرات گیاه را نسبت به محیط 10- 5 درجه سانتیگراد کاهش دهد .
بنابراین چنانچه گیاه نتواند به روش های فوق درجه حرارت محیط داخلی خود را تقلیل دهد ، با افزایش دما به بالاتر از آستانه تحمل گیاه ، تنش گرمایی بروز خواهد کرد که در اثر آن به گیاه صدماتی وارد می شود . شــدت صدمــات ناشی از تنش گرما به میزان درجه حرارت بستــگی دارد که خود بستــه به گونه گیاهی متفــاوت می باشد . بنـــابر این بــرای هرگــونه گیاهی کمیــتی موســوم به HKT (Heat Hilting Temperature )  یا LT50 ( Lethal Temperature )  قابل تعریف است که عبارتست از درجه حرارت معینی که در آن دما ، 50% گیاهانی که در معرض تنش بوده اند از بین خواهند رفت . تنش گرما باعث برخی تغییرات متابولیکی از جمله دناتوره شدن پروتئین ها ، تجزیه شیمیایی مولکولها در داخل پروتوپلاسم ، تخریب DNA و RNA ، کاهش فتوسنتز و افزایش تنفس (گرسنگی گیاه) و تولید برخی مواد سمی در اثر تجزیه مواد خواهد شد که در نهایت باعث از بین رفتن گیاه می گردد . (5 ) 
ميزان حرارت مورد نياز رشد و نمو برنج در طي دوره رشد و نمو   2500 تا 4500 درجه سانتيگراد بسته به ارقام زودرس ، متوسط رس تا  ديررس بوده  و رطوبت نبايد كمتر از 40 يا بيشتر از 95 درصد باشد (زيرا گلدهي متوقف ميشود) براي گلدهي حدود 70 – 80 درصد رطوبت مورد نياز است. (6 )


تاثیر عوامل محیطی بر روی گیاه برنج
دانۀ برنج  در دورۀ  رسيدن ،آب و مواد غذايي را تحت شرايط محيط رشد خود دريافت مي كند. در مرحله ي پاياني رسيدن دانه ، معمولاً آب مزارع را قطع مي كنند و شيره ي داخل غلاف دانه شروع به سفت شدن مي نمايد. در اين مرحله دانه به تدريج وابستگي خود را به گياه براي آب و مواد غذايي كاهش داده و شروع به افزايش تبادل مي نمايد. در طي اين دوره دانه نسبت به آنچه كه از ساقه و ريشه گياه دريافت مي كند ، رطوبت بيشتري را به هوا انتقال مي دهد و بدين ترتيب رطوبت دانه به تدريج كاهش مي يابد تا اينكه رطوبت دانه به زیر حداقل دما و رطوبت محيط سقوط  مي كند. دما و رطوبت هواي محيط ، سرعت خشك شدن دانه را تحت تأثير قرار مي دهند. از اين رو در اين زمان رطوبت دانه را متغير از محيطي كه در آن قرار دارد ، دانسته اند.(8 )
رشد و نمو گیاهان دائماً تحت کنترل محیط می باشد. رطوبت، حرارت، تشعشع و مواد غذایی و گازها بسته به مقدار آنها در محیط می توانند رشـــد و نمـو گیاه را افزایش یا کاهش دهند . مقدار یا غلظت نامناسب این عوامل باعث فشار یا تنش در گیاه یا اجزای  آن می گردد. صدمات وارده به گیاه ممکن است موقـت یا برگشـت پذیر و یا دائمی  باشند. فشارها در نتیجـه تنش های محیطی روی می دهنـد ولـی در گیاهان مقاوم این  فشارها غالباً برگشت پذیر هستند. خسارت  ناشی از تنش

                     

                                          شكل ( 9 ) عوامل تأثير گذار بر عملكرد محصول

 همچنین با شدت تنش مرحله نمو گیاه و مدت دوام تنش متفاوت است. مقاومت به تنش شامل تعدادی از مکانیزم ها و عکس العملهای پیچیده می باشد لیکن به طور کلی در غالب موارد گیاهان در مواجهه با تنش های محیطی از دو مکانیزم اجتناب و تحمل تنش می توانند از ایجاد فشار ها جلوگیری کرده یا به اصطلاح از تنش بگریزد. خسارت وارده به گیاهان زراعی در اثر تنش های حرارتی، خشکی و شوری در سطح جهان گسترده تر بوده و به همین جهت صدمات و مکانیزمهای مقاومت گیاهان نسبت به آن ها بیشتر مورد مطالعــه قرارگرفته اند. البتـه در طبیعــت یک تنش به ندرت درغیـاب تنش های دیگر به وجود می آید به همین جهت تجزیه و تحلیــل اثرات تنش هایی ماننـد تنش حرارتی و آبی و یا تنش شوری و خشکی به تفکیک مشکل است. اگر چه تشخیص مکانیزم های فیزیولوژیک مقاومت در مقابل تنش ها ما را در شناخت گیاهان مقاوم یاری کرده است لیکن مقاومت بیشتر ضرورتاً به مفهوم تولید بالاتر نیست. یک راه حل اساســی برای برطرف کردن یا کاهش دادن اثرات شرایط محیطی ایجاد کننده تنش ها، پیدا کردن ژنوتیپ های ویژه ای اسـت که دارای مجمـوعه ای ازصفات مطلوب با قابلیت توارث زیاد باشند (8 ).
اثرات گرما بر عملکرد برنج درجه حرارت می تواند بر فرآیندهای بیوشیمیایی فتوسنتز ،تنفس ،تعرق و ساختن پروتیئن و مواد غذایی اثرگذار باشد . کاهش محصول برنج سبب خواهد شد که تغذیه جمعیت فزاینده جهان در آینده مشکل تر شود (2 )
بنابر بررسی ها که عمدتاً توسط دانشمندان آمریکایی صورت گرفته، دمای فزاینده هوا در طول شب، تاثیر منفی در میزان تولید محصول برنج دارد . بر همین اساس کارشناسان خاطرنشان می کنند که در بعضی از مناطق شش کشور عمده تولید کننده برنج در قاره آسیا، در طی بیست و پنج سال اخیر، مقدار این محصول تا بیست درصد کاهش یافته است و پژوهشگران هشدار  می دهند که چنانچه کشاورزان روش های تازه ای برای کشت برنج پیدا نکنند و به تولید انواع دیگر برنج که در برابر گرما مقاوم تر هستند نپردازند، گرمای کره زمین می تواند تلاش ها برای افزایش محصول برنج را به مخاطره بیاندازد.  برخـی از کارشناسـان توصیه کرده اند که فصل کشت برنج تغییر یافته و تولید برنـج در ماه های خنک تر سال صـورت گیرد . تحقیقــاتی که در سال 2007 در مـورد پـیامدهای گـرم تر شـدن هـوای کره زمین به عمل آمده بود، نشان می داد که اگر چه افزایش جزیی درجه حرارت در طول روز، ممکن است در برخی نقاط به افزایش محصول کمک کند، چنانچه این افزایش به سه درجه سانتیگراد برسد، در محصول غلات در سراسر جهان تاثیر منفی خواهد گذارد .(9 )
رشد و نمو گیاه زراعی تا حدی به درجه حرارت بستگی دارد که در هر رقم فقط در محدوده بعضـی از درجه حرارتها می تواند رشد کنند . آنچه ما درگیر آن هستیـم درجه حرارت بالا در دوره رشد گیـاه است. درجه حرارت از طریق تاثیر بر مراحل نمو به توزیع ماده خشک اثر می گذارد .
به گفته دکتر " ون گروئنیگن"، پژوهشگر دپارتمان گیاه شناسی دانشکده علوم طبیعی در ترینیتی کالج دوبلین و رهبر گروه ، نتایج حاصل از یک پژوهش نشان می دهند تداوم تغییر شرایط در اتمسفر سیاره زمین، نشاندهنده افزایش گرمای زمین در اثر تولید گاز متان  متصاعد شده از مزارع برنج می باشد. این مساله از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است زیرا شالیزارهای برنج یکی از منابع بزرگ تولید متان که پس از دی اکسید کربن مهمترین گاز گلخانه‌ای محسوب می شود ، بوده و برنج نیز پس از گندم، بیشترین میزان تولید در میان محصولات کشاورزی را به خود اختصاص داده است.
ون گروئنیگن به همراه همکاران خود از دانشگاه آریزونای شمالی و دانشگاه کالیفرنیا در دیویس، تمامی پژوهش‌های منتشر شده از 63 آزمایش مختلف درباره شالیزارهای برنج که عمدتاً در آسیا و آمریکای شمالی قرار داشته‌اند را جمع آوری کرده‌اند. مضمون مشترک میان این پژوهش‌ها اندازه گیری چگونگی تاثیر افزایش دما و دی اکسید کربن موجود در اتمسفر بر میزان محصول تولیدی برنج و مقدار متان آزاد شده از شالیزارها بوده است.
تیم پژوهشی ون گروئنیگن از تکنیکی به نام "متا-آنالیز"، ابزاری آماری برای یافتن الگوهای عمومی در بخش وسیعی از داده‌های تجربی، استفاده کرده‌اند. بر همین اساس، دو الگوی غالب مشخص شده‌اند که یکی از آنها آزاد شدن متان از شالیزارهای برنج با افزایش دی اکسید کربن و دیگری کاهش محصول تولیدی به واسطه افزایش دما بوده است.
متان در شالیزارها بوسیله ارگانیزم‌های میکروسکوپی که دی اکسید کربن را تنفس می کنند، تولید می شود. از این رو، دی اکسید کربن بیشتر در اتمسفر موجب رشد سریعتر گیاه برنج شده و رشد اضافی گیاه، انرژی بیشتری برای میکروارگانیزم های خاک فراهم کرده و موجب افزایش سوخت و ساز آنها می شود. اگرچه افزایش دی اکسید کربن موجب افزایش محصول برنج می شود، اما این رقم نسبت به آزاد شدن متان کوچکتر است. در نتیجه میزان متان آزاد شده به ازای هر کیلوگرم برنج تولیدی افزایش خواهد یافت.
بنابر بررسی‌های انجام شده ، افزایش دما تاثیر  اندکی بر انتشار متــان دارد، اما ایـن مســاله  موجب کاهش محصول برنج و افزایش متـان آزاد شده به ازای هر کیلـوگرم برنج می شود. به گفتــه پروفســور "کـریس ون کسل" از دانشگاه کالیفرنیا در دیویس و یکی از مولفان مطالعه اخیر، ترکیب دو عامل افزایش حجم دی اکسید کربن و دمای بالاتر موجب دو برابر شدن میزان انتشار متان به ازای هر کیلوگرم برنج تولیدی می شود.

             شكل ( 10 )  انتشار گاز متان از شاليزار  


این در شرایطی است که با افزایش جمعیت جهان، میزان تقاضا برای برنج نیز افزایش یافته و نتایج این مطالعه نشان می دهد بدون اتخاذ اقدام‌های کارآمد، انتشار متان از شالیزارهای برنج رشد چشمگیری خواهد داشت. با این وجود، مولفان معتقدند چندین گزینه برای کاهش انتشار متان از شالیزارهای برنج وجود دارد. به عنوان مثال، بهره‌گیری از شیوه‌های مدیریت مانند زهکشی میان فصلی و استفاده از کودهای جایگزین، موجب کاهش انتشار متان می شود .
افزون بر این، کشت ارقامی از برنج که مقاومت بالاتری در برابر گرما داشته و تنظیم تاریخ کشت، تا حد زیادی می تواند از کاهش محصول به واسطه افزایش دما جلوگیری کند. از این رو، تاثیر گرمایشی انتشار متان به ازای هر کیلوگرم برنج نیز کاهش می یابد.(13)
شرایط مناسب برای کشت برنج ميانگين دماي محيط كشت برنج بايد بين 22 تا 30 درجه سانتي‌گراد باشد. هرگاه دماي محيط از 13 درجه سانتي‌گراد پايين‌تر آيد برنج با ســرما روبرو مي‌شود همچنين هرگاه دماي محيط  از 40 درجه سانتیگراد بيشترشود باعث اختلال در رشد ريشه خواهد شد و گياه را از بين مي‌برد. دماي محيط كشت درطول دورة رشد همواره بايد متناسب با مراحل رشد گياه باشد، دماي مذكور بويژه در زمان گل دادن بايد متناسب و كافي باشد، زيرا در اين دوره گياه به اپتیمم درجة حرارت نياز دارد. بهترين دما در اين زمان 23 درجة سانتي‌گراد است. چنانچه در اين مرحله از رشد برنج دماي محيط پيرامون ، بعللي پايين باشد و رطوبت هوا نيز بيش از اندازه طبيعي يعني بالاتر از 80 درصد باشد تلقيح بخوبي انجام نشده و دانه تشكيل نخواهد شد، بعبارت ديگر برنج پوك شده و در نتيجه ميزان توليد محصول به اندازة قابل ملاحظه‌اي پايين خواهد بود بطور كلي رطوبت در محيط كشت برنج نبايد كمتر از 40 درصد و بيش از 90 درصد باشد. برنج گياهي است ويژه كاشت در مناطق باتلاقي و بنابراين محيط كشت برنج هميشه بايد بصورت غرقاب باشد. با اين وجود در عمل تنفس اين گياه اختلالي بوجود نمي‌آيد زيرا برنج مي‌تواند از اكسيژن محلول در آب استفاده نموده و نياز تنفس خود را برطرف نمايد همچنين مي‌تواند مقداري از اين اكسيژن را از طريق ساقه تأمين نمايد. بطور كلي دماي آب در روز بايد دو برابر شب يعني حدود 31 درجه سانتي‌گراد باشد معذالك آب داخل كرت‌ها را بايد در شب خارج نمود تا دماي خاك در شب كاهش يابد و مجدداً با وارد كردن آب خنــك دما را كاهش داد. اين عمل مزيت مهمي دارد و آن اين است كه در نتيجة اين عمل تنفس گياه در شب كاهش يافته و از تجربة مواد آلي توليد شده در روز جلوگيري بعمل مي‌آيد. شدت نور نيز در رشد گياه برنج نقش مهمي دارد. بطوري كه اين گياه براي انجام عمل تلقيح به شدت نور بالايي نياز دارد. ارتفاع از سطح دريا در رشد برنج تأثير زيادي نداشته و اين گياه را مي‌توان تا ارتفاع 1400 متري از سطح دريا نيز كشت نمود. شرايط اقليمي استان گيلان و مازندران به دلايل زير براي كاشت برنج مناسب مي‌باشد. جدا شدن جلگه‌هاي پست خزر از فلات مركزي ايران توسط رشته‌ كوههاي البرز سبب ايجاد آب و هواي معتدل مديترانه‌اي با درصد رطوبت بالا در این دو استان شده است. مجاورت استانهاي گيلان و مازندران با درياي خزر و وجود توده‌هاي كوهستاني البرز باعث بوجود آمدن منطقه‌اي باران خيز شده است مجموع شرايط حاصله باعث شده كه كشت برنج در اين مناطق موفقيت‌آميز باشد.
ميانيگن دماي مناسب براي كشت برنج حدود 24 درجه سانتي‌گراد است كه اين رقم بسيار نزديك به ميانگين دماي استان گيلان است (ميانگين دمای استان گیلان در حدود 16 درجه سانتي‌گراد است كه اين رقم در تابستان به 36 درجه سانتي‌گراد نيز مي‌رسد). ميزان بارندگي در استان گيلان اغلب  بالاتر از 800 ميلي‌متــر است و اغلب ممكن است اين رقم به 2000 ميلي‌متـر برسد كه اين مقدار مناسب براي  كاشت برنج است. اين استان از نظر رطوبت نيز براي برنج مناسب مي‌باشد . رطوبت مناسـب براي كشت برنج 70 تا 80 درصد است. شرايط مذكور باعث شده است تا كاشت برنج در شمال كشور رونق يافته و با موفقيت همراه باشد. البته گاهي اوقات نيز بارندگي مصادف با زمان تلقيح برنج بوده كه در اين صورت شديداً تأثير منفي روي توليد محصول خواهد داشت. همچنين گاهي اوقات نيز بارندگي‌هاي شديد و مداوم در زمان برداشت برنج انجام مي‌گيرد، كه سبب ورس محصول شده و برداشت آنرا با مشكل روبرو مي‌سازد.(3 )
دما : میانگین دمای مورد نیاز برنج هنگام رشد باید بین ۲۰ تا ۳۷ درجه سانتیگراد باشد. پایین بودن دما در اوایل فصل زراعی یا آبیاری مزرعه با آب سرد سبب می‌شود که زمان رسیدن دانه‌ها به تأخیر افتد. بالا بودن دما هم موجب کاهش تعداد سنبلچه‌های بارور و وزن دانه‌ها می‌شود.
 نور : نور هم یکی از عوامل مؤثر در رشد گیاه است. شدت نور در اوایل فصل زراعی شاید عامل محدود کننده‌ای برای رشد برنج به حساب آید. اما با نزدیک شدن به پایان فصل زراعی، بویژه موقع تشکیل خوشه، رقابت برای جذب نور بین بوته‌ها افزایش می‌یابد. 
  
  
                   شكل ( 11 ) جذب طيف نور توسط مواد رنگي گياه


رطوبت : مناسب‌ترین میزان رطوبت برای گلدهی گیاه برنج ، ۷0 تا ۸۰ درصد است. رطوبت کمتر از ۴۰ و بالای 95 درصد عامل بازدارنــده‌ای بـرای گلدهی گیاه به شمار می‌رود. وزش باد و ریزش باران و تگرگ، در زمان گلدهی زیانبار است. همچنین بارنـدگی موقع برداشت محصول هم عملیات مربوط   به خشک شدن محصـول را به تأخیر  می‌اندازد. برنج، در مجمـوع گیاه آب  دوستی به شمار می‌رود ، ولـی آبزی نیست. چون ریشه گیاهان آبزی قادر  نیست که تارهای کشنده و ریشه‌های فرعی تولید کنـد. در حالـی که ریشه برنج هم تار کشنده و هم ریشه فرعی  دارد. 


                

                            شكل ( 12 )  سيكل گردش آب در طبيعت 


  آب : آب مورد نیاز برنج از سایر غلات بیشتر است. هشتاد درصد آب مورد نیاز محصول برنج تولید شده در جهان بویژه در نقاط استوایی، از آب باران تأمین می‌گردد. ۲۰ درصد باقی مانده را از آب رودخانه و آب چاه تأمین می‌نمایند. نتایج بدست آمده نشان داده که اگر دمای آب کمتر از ۱۹ درجه سانتیگراد باشــد، زمان رسـیدن دانه به تأخـیر می‌افتد. اگر هم از ۳۰ درجه بیشتر باشد، گسترش ریشه و عملکرد گیاه برنج به دلیل محدود بودن اکسیژن موجود در آب، کم شده و بازدهی گیاه کاهش می‌یابد.
خاک : برنج در خاکهای مختلف، از فقیر تا غنی که تنها آب مورد نیاز گیاه تأمین باشد به عمل می‌آید. البتـه مقدار آب مصرفی در خاکهای سبک بیش از خاکهای سنگین است. مناسب‌ترین خاک برای کشت برنج، خاک رسی با لایـه غیر قابل نفوذ در عمق ۵۰ تا ۱۵۰ سانتیمتری و همــراه با مقدار زیادی مواد آلی است. برنـج اصولاً نسبــت به شوری خاک و شوری آب مقـاوم است. در صــورتی  که آب کـــافی برای شستشــوی نمک خـاک وجود داشته باشد، می‌توان از برنج برای اصلاح خاکهای شور استفاده نمود.(8) 
                                              

      شكل ( 13 )   نمودار تعيين بافت خاك 

بازتاب اثر درجه حرارت نسبت به رشد
بازتاب حرارتی کولتیوارهای گرمسیری، مانند: جوانه زنی بذر، پنجه دهی، رشد نشاء، مدت زمان رشد و طول ساقه، به طوری که تا کنون شناخته شده‌است، نسبت به کولتیوارهای مناطق معتدل تفاوت بسیاری دارند. به هرحال، روابط بین تیپ‌های بومی و بازتاب درجه حرارت در رشد، روی ظرفیت پنجه دهی در شش تیپ بومی کولتیوارهای هندی و ژاپنی در ترکیبات مختلف نور و درجه حرارت در اتاقک‌های رشد کاملا کنترل شده، مورد مطالعه قرار گرفت.
کاکی زاکی، طی آزمایشی در شش تیپ بومی ژاپنی اعلام کرد که در اثر شدت نور پایین و در درجه حرارت پایین ، کاهش میزان پنجه دهی، بیشتر از بروز زردی پهنک برگ گیاه را متأثر می سازد و این ارقام نسبت به زردی برگ در شرایط فوق مقاومت خوبی دارند .( 3 )
اثرات دما بر فرآیندهای بیوشیمیایی گیاه
دما بر کلیه فرآیندهای شیمیایی و فیزیکی یک گیاه از قابلیت انحلال عناصر معدنی و مواد آلی محلول در بافت های گیاهی گرفته تا بهترین فرآیندهای فیزیولوژیکی آن تاثیر می گذارد . قابلیت انحلال عموماً با افزایش دما ، افزایش پیدا می کند . از این لحاظ دی اکسید کربن یک استثناء است زیرا قابلیت انحلال آن در آب سرد دو برابر بیشتر از آب گرم است . با افزایش دما ،انتشار گازها و جریان مایعات در داخل بافت های گیاهی افزایش می یابد البته این افزایش همیشه خطی نیست . دما بر فعالیت و پایداری آنزیم ها موثر است . در شرایط دمای مطلوب ،آنزیم ها به طور کارآمدی فعالیت می کنند و به مدت نسبتاً زیادی پایدار باقی می ماننـد . در شرایط دمای کم نیز آنزیم ها پایدار می مانند ولی فعالیت آنها کاهش می یابد و سرانجام متوقف می شود .
در دمای بیشتر از حد مطلوب ، افزایش اندکی در دما موجب تخریب آنزیــم ها شده و به طور غیر مستقیم موجب کاهش واکنش های آنزیمی می شود . دما بر نسبت متابولیتهای مختلف در اندامهای گیاهی اثر می گذارد . جذب آب و مواد محلول درآن ، در دامنه دمای حداقل و دمای مطلوب افزایش می یابد . زیرا لزوجت (ویسکوزیته) آب کاهش و نفوذپذیری دیواره سلولها افزایش می یابد و رشد تسریع می شود (1 )

اثرات درجه حرارت بر مراحل رشد برنج
درجه حرارت در مرحله رشد رویشی در مقایسه با مراحل بعدی از اهمیت کمتری در رابطه با عملکرد برخوردار است ولی تقریباً همه مراحل حد فاصل تشکیل گل آذین وخروج برگ پرچم ، حساسیت خاص به درجه حرارت بالا نشان می دهند . درجه حرارت های بالا در مرحله زایشی، تعداد دانه را به مقدار زیادی کاهش می دهد حال آنکه درجه حرارت های بالا در مرحله رشد دانه ، از وزن آن می کاهد . در این میان ارقامی وجود دارند که بسیار حساس تر از سایرین می باشند . بیشترین خسارت ناشـی از درجه حـرارت های بالا در مرحله زایشـی گیاه واقع میگردد . به گونه ای که به ازای هر یک درجه افزایش درجه حرارت ازحداکثر دمای مطلوب، عملکرد 4% افت خواهد داشت.(8 ) میدمور و همکاران (1986 ) دریافتند که در واریته های زودرس با افـزایش میانگین درجه حرارت ، تعداد روز تا گلدهی ، تعداد برگ ،تعداد پنجه و تعداد بالقوه سنبله کاهش می یابند . برخی از ارقام برنج در درجه حرات های بالا به نور بیشتری نیاز دارد . لذا به نظر می رسد که اثرات نامطلوب درجه حرارت های بالا با مدیریت آبیاری و کوددهی مناسب ، روی عملکرد بسیاری از محصولات زراعی بهبود پیدا کند . بویژه اینکه از تفاوت های موجود ارقام در تحمل به گرما می توان در برنامه های اصلاحـی استفـاده نمود . تولید نرمال برنج در شرایطـی بدسـت   می آیـدکه درجه حـرارت در ابتــدای رویش پائیـن و در مرحله رشــد ، متــوسـط و در مرحله رسیدن بالا باشد .(1)            

 
 
 
  
             شكل ( 14 ) تاثير دوره هاي بحراني بر اجزاي عملكرد محصول    

بسیاری از واکنش های فیزیولوژیک موثر بر عملکرد ، خود از درجه حرارت تاثیر می گیرند . غالباً تشعشع و درجه حرارت همبستگی مثبتی با هم دارند ولی گهگاه همبستگی منفی هم دیده می شود . تنش آب هم معمولاً همراه با درجه حرارت بالا بوجود می آید . و حتی در صورت عدم ایجاد تنش رطوبتی ،آفات و بیماریها مساله ساز می شوند . درجه حرارت از طریق تاثیر بر رشد گیاه ،تعـداد     گل آذین ، تعداد بذر ، اندامهـای ذخیـره ای تشکیـل شده و سرعت و دوام نمو آنها، بر عملکرد موثر است . در بسیاری موارد ، درجه حرارت بیشترین تاثیر را بر مرحله ذخیره مواد میگذارد .
 ( روبن  1962 ) خاطر نشان می سازد که درجه حرارت های بالا اغلب ، دوره نمو را کوتاه  می کنند . این در صورتی است که افزایش سرعت رشد نمی تواند اثر کوتاه شدن دوره نمو را کاملاً جبران کند. اثر درجه حرارت روی سرعت رشد دانه  و دوام آن در برنج ،گندم ، سورگوم و سایر محصولات زراعی آزمایش شده است . کاهش مدت زمان رشد دانه در پاسخ به افزایش درجه حرارت ، نمایانگر وجود دورۀ حرارتی نسبتاً ثابتی برای رشد دانه می باشد .
درجات حرارت زیاد در مرحله گلدهی تا ظهور خوشه موجب جلوگیری از گرده افشانی و باروری مطلوب شده و در نتیجه درصد دانه های پوک بالا می رود .(1)


آسیب  ناشی از دمای بالا

بافت های گیاهی به وسیله سه فرآیند عمده ، گرما را پراکنده می کنند. این سه فرآیند عبارتند از:
تابش موج بلند ، انتقال همرفتی گرما و مهمتر از همه تعرق . به ازای هر گرم آب تعرق شده 580 کالری انرژی پراکنده می شود . ساده ترین نوع آسیب متابولیکی ناشی از گرما ، گرسنگی است . زیرا  دمای مطلوب تنفس ، بالاتر از دمای  مطلوب فتوسنتز است . از لحاظ دما  نقطه ای  که در آن سرعت فتوسنتز و تنفس برابر هستند نقطه جبران دما نامیده می شود . وقتی دما بالاتر از نقطـه جبرانی افزایش  می یابد، ذخایر غذایی گیاه تخلیه می شــود و اگر تنفس ادامه یابد  گیاه در اثر گرسنگی از بین خواهند رفت .گیاهچه ها مخصوصاً نسبت به دمای بالا حساس هستند . گرمای بیش از حد موجب ریزش گلها ، عقیمی دانه گرده و افزایش دانه های پوک و بنابراین عملکرد را کاهش می دهد . بادهای خشک و بسیار گرم صدمات بیشتری وارد می آورند .  دمای بالا موجب تجزیه سریع  آنزیم ها  می شود .

بطور کلی گرما در سه عمل حیاتی برنج ایجاد اختلال می نماید که عبارتند از :
الف ) فتوسنتز و تنفس
ب )  تعرق
ج )   تشکیل دانه    

  


                      شكل ( 15 ) رابطه عمومي فتوسنتز و تنفس در گياهان نسبتاً گرمادوست

فتوسنتز و تنفس 
گرما فرآیندهای رشد و نمو و فعالیت  آنزیم ها را تحت تاثیر قرار می دهد . نتیجه فتوسنتز ، گرفتن دی اکسید کربن ،آب و اشعه خورشید و تبدیل آنها به کربوهیدرات است. در صورتی که تنفس نتیجه  تبدیل کربوهیدرات به دی اکسید کربن ،آب و انرژی شیمیایی است . زمانی که هوا تاریک است گیاه فتوسنتز انجام نمی دهد در صورتی که  تنفس در دوره تاریکی و سایه نیز صورت می گیرد .
درجه حرارت بالاتر از 35 درجه سانتیگراد  وظایف آنزیم ها را در گیاه مختل و آنها را غیر فعال     می سازد. به طور کلی در محدوده دمای فیزیولوژیک (بین 30- 5 درجه سانتگیراد ) به ازای هر 10 درجه افزایش دما ، سرعت واکنشهای فتوسنتز دو برابر می شود . افزایش درجه حرارت منجر به افزایش اتلاف آب در گیاه گشته ،در نهایت به علت بسته شدن روزنه ها ،فتوسنتز کم می شود .چنانچه تنش آب از خاک با تنش رطوبتی هوا اتفاق افتد ،میزان فتوسنتز به شدت کاهش می یابد.(1)
نور اثر زیادی بر سرعت فتوسنتز دارد . اما نور فقط در یک جنبه از فتوسنتز یعنی به عنوان منبع انرژی برای تبدیل دی اکسید کربن و آب به هیــدرات کربن نقش دارد . قبــل و بعد از احیای کربن برخی فرآیندهای بیوشیمیایی وجود دارد که عمدتاً تحت تاثیر دما هستند . مادامی که نور برای فتوسنتز محدودکننده می باشد ، دما تاثیر اندکی بر سرعت فتوسنتز دارد . اما وقتی نور محدود کننده نباشد ، فرایندهای بیوشیمیایی فتوسنتز محدوده کننده می شوند . به طوری که در اثر دماهای مطلوب ، سرعت فتوسنتز افزایش پیدا می کند با افزایش دما در بالاتر از دماهای مطلوب ، فتوسنتز به سرعت کاهش می یابد . در دماهای بالاتر از حد مطلوب ،سرعت آسمیلاسیون خالص به سرعت کاهش می یابد . (1)
درجه حرارت مطلوب فتوسنتز پایین تر از حرارت  تنفس است . هـر اثر مثبتـی  که حرارت در افزایش مقدار فتوسنـتز ایجاد می کند، در افزایش تنفس خنثـی می گردد . چون حرارت مطلـوب جهت تنفس بیشتر از حرارت مطلوب فتوسنتز است، اگر درجه حرارت گیاه از نقطه جبرانی تجاوز کند، ذخیره گیاه تخلیه  می شود و چنانچه تنش گرما باز هم ادامه یابد، نهایتاً منجر به مرگ گیاه در اثر گرسنگی خواهد شد. تولید مواد سمی در اثر گرما نیز ممکن است به گیاه صدمه بزند. این شرایط در خزانه با پوشش نایلون که تهویه مناسب انجام نشده باشد براحتی مشاهده می شود . رشد و فعالیت برگها در مرحله  رویشی به طور غیر مستقیــم بر عملکرد گیاه موثـر است .


تعــرق
درجه حرارت هوا از طریق تاثیر به حرارت برگ و بنابراین فشار بخار آب در برگ ، بر تبخیـر اثر    می گذارد. با افزایش حرارت ، تبخیــر و تعــرق نیز افزایش می یابد .حساسیت گیاهان نسبت به افزایش تنش رطوبـت خاک در شرایطـی كه درجه حرارت بالا ، رطـوبت نسبـي كـم ، سرعـت باد و شـدت نور زياد باشــد افزايش مي یابد . تمام اين شرايـط تعرق را  بمقدار زیادی بالا می برند . تعرق یک فرآینـد فیزیولوژیـک بسیار مهـم است . چون حرکت  آب در آوندهای چـوبی جهت توزیع مواد غذایی درگیــاه ضروري است . تعرق یک اختلاف پتانسیل در گیاه بوجود می آورد که موجب حرکت آب به داخل سلولها و همچنین انتقال مواد آلی و غیر آلی بین سلولها می گردد . به طور کلی تعرق در جذب آب و عناصر غذایی و نیز خاصیت خنک کنندگی و دفع گرما موثر بوده و از مهمترین پدیده های حیاتی محسوب می شود .(1)

شكل ( 16 )   پارانشيم برگ و روزنه در حال تعرق 


تشکیل دانه
تولید دانه و تکمیل آن به عواملی بستگی دارد که مهمترین  این عوامل عبارتست : 
 - درجه حرارت ها در طول پرشدن دانه
 - مقدار مواد غذایی موجود در خاک
بنابراین زمانی که هوا معتدل و آب کافی موجود باشد ، مدت پرشدن دانه ، بیشتر می شود . زمانی که مواد غذایی خاک به اندازه کافی بوده و گیاه قبل و یا در زمان دانه بندی آن را جذب کند به نحوی که باعث افزایش دوره دانه بندی شود، در این صورت محتوی دانه بیشتر و بنابراین مقاومت آن درحین فرآیند تبدیل بیشتر بوده و کیفیت و کمیت محصول بالاتر می شود .  (1)
گرماي زياد در موقع آبستني ( Booting ) سبب عقيمي دانه ها و در موقع گلدهي و تلقيح باعث عدم باروري مي گردد. گرماي زياد در موقع رسيدن ، سبب رسيدن زودتر محصول ، کاهش وزن هزار دانه و در نتیجه عملكرد تقليل مي يابد.گرماي بيش از 40 درجه  سانتيگراد در مراحل مختلف رشد و نمو براي گياه برنج مناسب نيست. (8 )
خسارت گرما در خزانه و مراحل داشت و برداشت
گرماي زياد در خزانه هاي با پوشش نايلون و عدم مديريت صحيح باعث خسارت به گياه در خزانه  (به علت تنفس زياد ) خواهد شد. گرماي زياد در خزانۀ با پوشش يا بدون پوشش نايلون ، سبب از بين رفتن سريعتر مواد آلي و مواد غذايي خاك مي شود  لذا در خاكهايي كه از لحاظ مواد آلي فقير هستند باعث تسريع رشد زايشي گياه در خزانه خصوصاً براي ارقام زودرس مي شود. وقتي گياه در خزانه به رشد زايشي برود پس از انتقال نشاء به زمين اصلي مجدداً پنجه دهي نموده ، در نتيجه تعدادي از بوته ها زودتر به خوشه مي روند ولي پنجــه ها ديرتر خوشه مي دهند . در اين حالت  عدم يكنواختي در رسيدن باعث ايجاد مشكلاتي در برداشت شده كه ضايعات زيادي را به دنبال دارد .(8)    

خسارت ناشي از رطوبت هوا
رطوبت نسبي هوا در افزايش يا كاهش محصول تأثير دارد.  بالا بودن رطوبت نسبي هوا  ( ابري يا باراني بودن هوا به مدت چندين روز ) باعث ازدياد كرم ساقه خوار ، برگخوار  و شدت بيماري بلاست ، شيت بلايت ، سياهك دروغي و غيره مي گردد و در صورت عدم كنترل ، خسارت جبران ناپذيري وارد  مي شود و حتي در صورت كنترل هم تا حدي خسارت وارد مي شود. بالا بودن رطوبت هوا (بيش از 90% در اثر باراندگی و ابري بودن هوا ) قبل از ظهور خوشه و بعد از ظهور خوشه (زمان گرده افشاني و تلقيح) باعث كاهش تلقيح و در نتيجه پوكي دانه مي شود.
كمبود رطوبت نسبي هوا نيز باعث طغيان كرم تك نقطه اي برنج و از طرف ديگر باعث كاهش گرده افشاني و تلقيح مي گردد. رطوبت كمتر از 40 درصد و بيش از 90 در صد در زمان گرده افشاني و تلقيح باعث پوكي دانه مي گردد. ارقام برنج تا حدودی نسبت به کمبود آب در مراحل مختلف رشد مقاومت دارند بنابراین با برقراری متناوب آبیاری در زراعت برنج نه تنها باعث کاهش مصرف و افزایش راندمان مصرف آب می گردد بلکه با افزایش سیستم ریشه گیاه باعث جذب بیشتر آب و مواد غذایی و در نتیجه افزایش میزان محصول در واحد سطح میگردد (8 ).


نیاز آبی مراحل مختلف رشد برنج
برنج از نظر اکولوژیکی و دامنه زیست و از نظر رطوبتی گستردگی خاصی دارد یعنی از حالت دیم تا حالت غرقابی کشت می شود که این نشان دهندۀ اهمیت اکولوژیکی این گیاه است. برنج تقریبا در محیط هایی با پنج تقسیم بندی اکولوژیکی کشت می شود ولی قسمت اعظم برنج کاری دنیا به صورت آبی می باشد. برنج آبــی حدوداً 53 درصد از برنــج زارهای دنیا و 75 درصد از تولیدات برنج جهان را به خود اختصاص می دهد و حدود 32 درصد از سطح برنج کاری جنوب و جنوب شرقی آسیا و نزدیک به 50 درصد از تولیدات برنج این منطقه مربوط به برنج آبی است. از عوامل بسیار مهم در تولید برنج آب فراوان است . دلیل عمده غرقابی کردن مزارع برنج این است که اکثر ارقام برنج در این شرایط رشد بهتری خواهند داشت و عملکرد دانه در شرایط غرقابی بیشتر است. وقتی که آب فراهم باشد عملکرد برنج عمــدتاً توسط درجه حرارت و تابش خورشیـدی تعییــن می شود. کمبود آب در هــر مرحله رشد باعــث کاهش عملکـرد برنج  می شود و کمبود آب در مرحله رویشی باعث کاهش ارتفاع ، تعداد پنجه و سطح برگ می شود و در مرحله زایشی به طور مستقیم بر روی اجزای عملکرد اثر می گذارد. معمولاً با افزایش عمق آب، ارتفاع گیاه افزایش می یابد ولی بر روی تعداد پنجه اثر منفی دارد. یکی از دلایل رشد برنج در آب را عدم نیاز آن به اکسیژن آزاد می دانند بنابراین در داخل آب رشد نموده و احتیاج چندانی به تهویه خاک ندارد . میزان نیاز آبی گیاهان بسته به گونه گیاهی ، مرحله رشد، ساختمان گیاه ، طول دوره رشد، نوع خاک و دمای محیط متفاوت است و از  3000 تا35000 متر مکعب در هر هکتار متفاوت می باشد . برنج به بیشترین مقدار آب نیاز دارد (2 ).
آب مورد نیاز گیاه در درجه اول از خاک به واسطه عمل جذب توسط ریشه ها تأمین می شود. کمتر از 5 درصد آب جذب شده توسط گیاه مصرف شده و بقیه از طریق تعریق از برگ های گیاه به اتمسفر رفته و هـدر می رود. غرقابی کردن در زراعـت برنج باعث افـزایش تجمعـی بسیاری از مواد معدنی به ویژه فسفر، پتاسیم، کلسیم، سیلیس و آهن می شود. ظهور علف های هرز و انواع آن در ارتباط با میزان رطوبت و عمق آب در مزارع برنج است.
رطوبت محیط به خصوص در زمان گلدهی بسیار موثر است به طوری که مناسب ترین رطوبت هوا برای گلدهی 80-70 درصد بوده و در رطــوبت کمتر از 40 و بیشتــر از 95 درصد گلــدهی متوقف می شود. به علاوه گیاه در بیست روز قبل از خوشه دهی و ده روز بعد از خوشه دهی به استرس آب حساس است . دراین میــان نباید رطوبت نسبــی هوا را از نظر دور داشـت زیرا خشکی هوا عامل عمده ای است که احتیاجات آبی گیاه را تحت تأثیر قرار می دهد. رطوبت پایین هوا توأم با حرارت زیاد مشکلات تأمین آب کافی برای گیاهان را افزایش می دهد. رطوبت نسبی به علت تأثیر بر تعرق یک عامل مهم تعیین کنندۀ راندمان مصرف آب به شمار می رود. هر چه رطوبت نسبی کمتر باشد، تبخیر و تعرق زیادتر و راندمان مصرف آب کمتر خواهد بود (8).


راندمان مصرف آب در برنج
در زراعت برنج نسبت به سایر زراعتها اصولاً راندمان آب اندک است و میزان آب مورد نیاز برای تولید یک کیلو گرم برنج نسبت به سایر غلات بسیار بیش از معمول می باشد (ملکوتی و کاووسی ، 1383 )،  
بــطوریکه برنج 3-2 برابــر بیشتتر از سایر غلات مهـم ماننـد گندم و ذرت آب مصرف می نماید    ( virk el al 2004 ) در مطالعه ای که به منظور تعیین نیاز آبی برنج انجام شد گزارش گردید که راندمان مصرف آب کمتر از 30 درصد می باشد . در یک مزرعه برنج تعادل آبی بصورت زیر برقرار می باشد :
آبی که بصورت آبیاری وارد سطح مزرعه می شود
آبی که از طریق بارندگی وارد سطح مزرعه می شود
آبی که بصورت تبخیر از سطح مزرعه کاسته می شود
آبی که بصورت نشت از پروفیل خاک خارج می شود
آبی که بصورت زهکش سطحی از کرتها خارج می شود
آبی که در جریان نفوذ به اندامهای گیاه و حضور در فعالیت های بیوشیمیایی و فتوسنتز بخشی در گیاه تثبیت و بخش اعظم آن توسط تعریق از روزنه ها خارج  می شود (2 )
برر سی تأثیر آب در زراعت برنج
 آب در فرآیند رشد و نمو برنج بسیار حائز اهمیت است ، لذا نقش و تأثیر آن را در تولید این محصول در موارد ذیل بررسی می کنیم :
- اثر آب بر عملکرد محصول : تحقیقات نشان داده است که حداکثر محصول زمانی بدست می آید که خاک شالیزار در شرایط غرقاب و یا اشباع باشد ولی در بعضی از مراحل رشد ، خشکاندن کم و تدریجی خاک باعث افزایش عملکرد شده است ، به شرطی که خاک از مرحله تشکیل خوشه تا مرحله رسیدن در حد اشباع و یا غرقاب باشد ( سلیمانی و امیری ، 1384 )
- اثر آب بر مشخصات فیزیکی گیاه : ارتفاع گیاه برنج مستقیماً تحت تأثیر عمق آب در کرت قرار دارد بطوریکه ارتفاع گیاه با افزایش عمق آب در کرت افزایش یافته و در نتیجه موجب کاهش مقاومت در برابر باد و باران خواهد شد که خطر ورس را افزایش می دهد و این موضوع در مورد ارقام پا بلند نظیر طارم حائز اهمیت است . تولید پنجه در بوته با عمق آب کرت نسبت عکس دارد به طوریکه با افزایش عمق آب ایستایی در کرت تعداد پنجه در بوته کاهش می یابد . عمق آب در کرت در مقدار شاخص برداشت اثر می گذارد و افزایش عمق آب موجب کاهش این شاخص می گردد .
- اثر آب بر جذب عناصر غذایی : در آزمایشی مشاهده شد که میزان جذب عناصر غذایی ماکرو و میکرو در آبیاری به صورت اشباع و یا به صورت تناوبی در مرحله رشد رویشی در مقایسه با آبیــاری به صورت غرقاب دائم در برنج رقم طارم افزایش خواهد یافت ( سعادتی و توسلی،1384 ) در صورت نفوذپذیری زیاد خــاک در شرایط غرقاب ، مواد غذایی از منطقه ریشه شسته و به طرف پایین انتقال می یابند . (2)
- اثر آب بر شرایط فیزیکی خاک :  اثرات آب بر روی وضعیت زهکشی اراضی شالیزار به عنوان یکی از فاکتورهای فیزیکی خاک دارای محاسن و معایبی می باشد بطور کلی عدم وجود زهکش مناسب در شالیزار باعث ایجاد سمیت خاک خواهد شد . با انجام زهکشی و خشکاندن به موقع می توان اکسیژن را به داخل خاک هدایت نموده و گازهای سمی ناشی از احیاء آهن و منگنز را از منطقه ریشه دور نمود
 - اثر آب بر کنترل بیماری ها : با مدیریت صحــیح آب و جلوگیــری از انتقال آب از کرتی به کرت
دیگر می توان از انتشار بیماری های قارچی کاست .
- اثر آب در مصرف کود : با انجام آبیاری صحیح ، مواد غذایی مورد نیاز برنج به سهولت در دسترس گیاه قرار می گیرد .
- اثر آب بر کنترل علفهای هرز : کنترل عمق آب در مراحل اولیه رشد برنج اثرات عمده ای در کنترل علف های هرز داشته به طوریکه اگر علف های هرز بیش از حد رشد نمایند ، کنترل آنها از طریق آبیاری مشکل می گردد . اسکارداسی و همکاران ( 2006 ) در بررسی مدیریت آب بر رشد علف های هرز برنج نشان دادند که در صورت ارتفــاع زیاد آب در داخل کرت ، رشد علفهای هرز کاهش یافته و یا متوقف شد در حالی عمق کم آب رشد علف های هرز را افزایش داد . بعلاوه زهکشی دیر ( 30-20 روز بعد از نشاءکاری ) رشد علفهای هرز را در مقایســه با غرقاب دائم بیشتر نمود . کنترل علفهای هرز از طریق مدیریت آب باید در مرحله بحرانی رشد علفهای هرز یعنی در فاصله نشاءکاری تا 25 روز بعد از آن انجام گردد .(2) .
اثر تنش رطوبتی در مراحل مختلف رشد برنج عموماً نظــر براین است که حداکثر نیاز آبی برنج بین مرحله حداکثر پنجه زنی و پرشدن دانـه ها می باشــد. در یک آزمایش IRRI در خاک رس (Maahas  ) تنش رطوبتــی در مراحل مختلف رشد تا 50 سانتی بار بعد از اینکه 5 سانتی متر آب در کرت جمع شد، عمـال گردیـد. تنش رطوبتی در تمـام دورۀ رشد، عملکرد دانه را به میزان 2 تا 25 درصد  ز عملکرد تیمارهای دایما غرقاب می رساند.      

                                       

                                       شكل ( 17 ) خشكسالي در شاليزار سال 1387


زمانی که تنش رطوبتی در مرحله بین حداکثر پنجه زنی و خوشه دهی اعمال می شود، عملکرد دانه نسبتاً بالا خواهد بود. اما کاهش عملکرد دانه در واریته IR8 در خاک رس بیشتــر وابسته به مـدت تنش رطوبتی بوده است تا به مرحله رشد گیاه. اگر تنـش رطوبتی قبل از شروع مرحله زایشی اعمال گردد، بهبود عملکرد از طریق افزایش تعداد سنبله در خوشه صورت می گردد اما اگر دوره تنش به مرحله زایشی گسترش یابد، کاهش تعداد سنبله های پرشده موجب کاهش بیشتر عملکرد دانه می شود. تنش رطوبتی در مرحله آخر رشد رویشی و مرحله زایشی موجب کاهش عملکرد دانه از طریق کاهش تعداد سنبله در خوشه، درصد سنبلــه های پر شده و وزن هـزار دانه می گردد. از اینـرو واریته های محلي نسبت به تنش رطوبتی در مرحله پر شدن سنبله ها حساسیت زیادی داشته و درصد پر شدن سنبله ها و وزن دانه کاهش قابل توجهی یافته است. عملکرد دانه با اعمال تنش آبی در مرحله رویشی نسبت به دیگر مراحل رشد کمتر تحت تأثیر قرار گرفته است. این داده ها همچنین نشان می دهند که واریته ها در مقابل تنش رطوبتی در مراحل مختلف رشد، عکس العملهای متفاوتی از خود نشان می دهند (7 ).
کمبود آ ب در مرحله ریشه دهی ( Rooting ) ، تشکیل سنبله جوان ( Initation ) و خوشه دهی  ( Heading ) منجر به کاهش تولید می شود زیرا تعـداد پنجه دراین شرایط کاهش پیدا می کند. (7 )
سعادتی و فلاح (1376) گزارش کردند که کاهش عملکرد در اثر تنش رطوبت در مرحله سر کشیدن به مقدار زیادی به علت تشکیل گل های عقیم می باشد. اگر چه تاثیر خشکی بر عملکرد و اجزای آن امری بدیهـی است ولی طول دوره خشکی مشخص کننـده شدت و ضعـف آن می باشد (2 ).


زمان بحرانی حساسیت برنج به کمبود آب
گیاهان زراعی در دوره های خاصی از چرخه زندگی خود در مقایسه با دوره های دیگر به کمبود آب حساس تر هستند. هر چه ماده خشک تولیدی که در دوره ای خاص تحت شرایط مطلوب تشکیل شده، بیشتر باشد، انتظار می رود که تنش آب در همان دوره موجب کاهش بیشتری در عملکرد شود. در برخی از گیاهان ، زمانی که پوشش برگ کامل می شود، بیشترین وزن ماده خشک احساس        می گردد و این دوره اغلب با حداکثر تشعشع خورشید مصادف می شود. زمان چنین دوره های بحرانی تا حدی برشرایط اقلیمی و خاک محل بستگی دارد. در مرحله خوشه دهی و گلدهی ( 2 هفته قبل تا 1 هفته بعد از ظهورخوشه جوان ) که تنش رطوبتی در این مرحله منجر به افزایش پوکی دانه می گردد خسارت در این مرحله شدیدتر از مرحله ابتدایی رشد بوده و اثر بیشتری در کاهش عملکرد دارد      . ( سلیمانی و امیری)   (2).
تنش آبی در هر مرحله از رشد محصول، توسعه و تولید ماده خشک را کاهش می دهد. بهترین علایم تنش آبی شامل لول شـدن برگ، سوختگی حاشیه برگ ، پنجـه زنی ناقص، توقف رشد، پر شدن ناقص  دانه ها، پایین افتادن برگ ها، پژمرده شدن برگ ها ، تأخیر در گل دهی، عقیم شدن سنبلچه ها و غیره می باشد. به هر حال برنج به کمبود آب تنها در برخی از مراحل رشد حساسیت زیادی دارد. تنش آبی درطول این مراحل ، فعالیت های متابولیکی گیاه را مختل کرده و به علاوه کاهش عملکرد بیولوژیک و اقتصادی را سبب می شود. (8 ).
تحقیقات نشان داده است که کاهش عملکرد محصول نه تنها به شدت و مدت تنش رطوبتی بستگی دارد بلکه به زمان وقوع آن در مراحل مختلف رشد نیز مرتبط است .گیاه برنج در دو مرحله از دوران رشد خود به نوسانات رطوبتی حساس است که عبارتند از :   
 -    بلافاصله پس از نشاءکاری که تنش رطوبتی میتواندگیاه برنج را به طور کامل از بین ببرد . 
 -   در مرحله خوشه دهی و گلدهی ( 2 هفته بعد از ظهور خوشه جوان ) که تنش رطوبتـی دراین مرحله منجر به افزایش پوکی دانه می گردد خسارت در این مرحله شدیدتر از مرحله ابتدایی بوده و اثر بیشتری در کاهش عملکرد دارد ( سلیمانی و امیری ، 1384 )، (2 )
روش های پیشنهادی به منظور افزایش بهره وری مصرف آب عبارت است از:  
  -  کاهش سطح آب در زمان آماده سازی زمین
  -  تغییر تاریخ کاشت و استفاده موثر از آب باران
  -  تغییر در روش کشت وکار برنج
  -  استفاده چرخه ای از آب
  -  کاهش مصرف آب در طول رشد گیاه
  - استفاده از آبیاری متناوب بجای آبیاری غرقاب دائم (2006 ، Facon )
  - بهبود مدیریت زراعی ( استفاده از تکنیکهای  IPM، مدیریت تغذیه، کنترل آفات و... )(2)
تاثیر تنش آبی بر میزان جذب آب و نفوذپذیری ریشه برنج
یکی از صفـات مهم ریشه ها، قابلیـت جـــذب آب اسـت. شــدت جذب ویــژه آب و جــذب کلــی آب توســـط ریشــه ها بستـگی به توزیـع آب در پروفیــل خـاک دارد .در لایه هـای عمیــق تر اگـر مقدار آب زیاد باشد بیشترین جذب در نزدیکی ریشــه ها صورت مي گيـرد . بـرعکس  اگـر در لایه های زیرین آب کمتـری داشته باشــد شـدت بیشتر جذب آب در لایه های بالایــی خـاک در ریشه های طویــل و با دانسیتــه زیاد، اتفاق می افتد. هدایت آبی ریشه ها به مقدار زیادی بستگی به گونه گیاه و مرحله رشد، شرایط محیط و به خصوص پتانسیـل های آب ریشه و خاک که بر مقـاومت جریان آب اثر می گذارد، دارد. به نظر می رسد که نفوذپذیری تارهای کشنده، بیشتر از   ریشه های چوب پنبه ای شده، می باشد. افزایش چوب پنبه ای شدن در برخی خاک های خشک مشاهده شده است. با توجه به نظریه « نئومن » چوب پنبه ای شدن سلول های ریشه لزوماً دال بر کاهش هدایت آبی نیست به علت این که معمولاً بعد از چوب پنبه ای شدن آب از طریق پلاسمودسماتا نفوذ می کند. ریشه های چوب پنبه ای فرتوت در هنگام کمبود رطوبت نقش والایی را درتأمین آب برای گیاه از خود نشان داده اند. کمبود شدید آب نفوذپذیری ریشه درنتیجه از دست دادن آب سلول های خود ، افزایش چوب پنبه ای شدن و نهایتاً افزایش مقاومت ریشه ، در برابر جریان آب را باعث میگردد. مقاومت خاک و گیاه در برابر جریان آب ، به عنوان یک فاکتور مهم محدود کننده جذب توسط ریشه به حساب می آید (8 ).
غرقاب شدن ریشه ها باعث جلوگیری جزیی یا کامل از جذب آب و تعرق می شود. یک ارتباط مثبت خطی میان جذب اکسیژن توسط ریشه ها و جذب آب توسط گیاه در سیستم های ریشه ای سالم به دست آمد. چندین محقق به شرح این مطلب اشاره کردند که کاهش نفوذپذیری آب ریشه ها مربوط به شرایط بدون اکسیژن می باشد که باعث کاهش پتانسیل آبی برگ ها و در نتیجه بسته شدن روزنه ها می شود.
این مطلب برای بعضی از مؤلفان با مشاهده تشدید تنش آبی بعد از غرقاب شدن ریشه ها به اثبات رسید. در بیشتر شرایط به هر حال این پدیده تأیید نمی شود، یعنی افزایش پتانسیل آب در برگ ها تحت شرایط کمبود اکسیژن در ریشه که توسط غرقاب شدن و یا توسط نیتروژن داخل شده به خاک، آشکار شده است. بدین معنی که کاهش نفوذپذیری آبی ریشه ها تنها عامل کم کننده تعرق نیست، به طوری که علت و اثر ارتباط بین نفوذپذیری و بسته شدن روزنه ها ثابــت نشده است. بنـابراین  بررسی های زیادتـری نیاز است تا علایـم اساسـی برای بسته شدن روزنه ای در شرایط بدون اکسیژن ریشه و ارزیابی نقش پذیری ریشه را در کاهش جذب آب توسط گیاهان روشن نماید(8 ). این پدیده فیزیکی در رفتار سلول های محافظ روزنه نقش جبرانی دارد زیرا کاهش حجم سلول باعث کوچک شدن منفذ روزنه ها می گردد. کاهش اندازه منفذ روزنه ها نیز به نوبه خود منجر به محدود شدن سرعت تعرق می شود. در این حالت میزان تعرق مطابق با میزان ذخیره آب خاک می باشد. در نتیجه این تنظیم فیــزیکی در اندازه منفذ روزنه کاهش ثابتی در تعـرق روی می دهد. چروکیـده شدن سلـول هایی با دیوارۀ نازک در اثر نابرابری تلفـات آبی و ذخیره آب در طی دوره هایی که سطوح آب قابل دسترس خاک پایین است، بسیاری از فرآیندها درگیاهان را تحت تاثیر قرار می دهد. مهم تر از همه اینکه توسعه و نمو بافت های گیاهی به طویل شدن سلول ها وابسته است.
چنانچه توازن آب بافت گیاهی باعث چروکیده شدن سلول گردد یا دست کم از طویل شدن آن جلوگیری کند، نمو بافت مزبور متوقف خواهد شد. بنابراین کاهش نمو بافت گیاهی که با کمبود آب مرتبط دانسته شده است، به طور تنگاتنگی با آب قابل دسترس خاک نیز همبستگی دارد. در گیاه ذرت که در محدوده یک سوم رطوبت قابل دسترس خاک، تعرق کاهش می یابد، توسعه سطح برگ نیز در همین محدوده رطوبتی شروع به کاهش می کند. با وجود این، در واکنش به نقصان آب قابل دسترس خاک، توسعه برگ ها به مراتب سریع تر از تعرق کاهش می یابد. دلیل آشکار این تفاوت این است که توسعه سلول ها به کاهش ذخیره آب حساسیت بیشتری دارد.(11).
اهمیت ویژه این امر در برخی گیاهان، تأثیر ذخیره آب ناکافی به نمو بافت های زایشی است. در این مرحله نیز نمو بافت های زایشی نیازمند طویل شدن بسیاری از سلول ها، مخصوصا در یک چارچوب زمانی کوتاه می باشد. یک سوم توازن بین تلفات و ذخیرۀ آب در این زمان می تواند شدیداً از نمـو زایشی گیاه جلوگیری نمایـد . با وجود این در بسیاری از گیاهان زراعی، تنها با حذف حساسیت نمو زایشی به خشکی نمی توان سطح عملکرد را ارتقاء بخشید زیرا محدودیت اصلی در ناتوانی تجمع کربن تحت شرایط تنش و کاهش نمو زایشی به موازات کاهش در تجمع مواد فتوسنتزی می باشد در نتیجه توازن بین تولید دانه و کل بیوماس گیاه زراعی در شرایط خشکی بی تغییر باقی  می ماند (12 ).
تاثیر تغذیه کودی در مرحله کم آبی در شرایطی که در خزانه مشکل کم آبی وجود داشته باشد باید از مقدار کود کاسته شود. وجود لایه آب در شرایط غرقابی از تصعید کود ازته جلوگیری می نماید اما در شرایط کم آبی بهتــراست کود ازته با خاک به خوبی مخلوط شود تا از تصعید آن جلوگیری شود. ازدیاد مصرف کود های پتاسه در شرایط کم آبی (بسته به شدت آن) می تواند مقاومت گیاه را نسبت به تنش خشکی افزایش دهد. در شرایطی که کم آبی شدت داشته باشد، برای جلوگیری از تجمع خسارت زای کــودها باید کود را تقسیط نموده و در چند نوبت در اختیـار گیاه قرار داد. بهترین زمان برای دادن کود سرک در شرایط کم آبی قبل از وجین می باشد زیرا در هنگام وجین کود نیز با خـاک مخلوط خواهد شد. مصــرف کود دامی و کود آلی قبــل از آماده نمودن زمیـن و نشاکاری از نظر حفظ و نگهداری آب و حفظ شرایط رطوبتی مناسب در اطراف ریشه گیاه برنج در مقابله با شرایط کم آبی بسیار موثر خواهد بود (8 ). 


 نقش آب خاک در رشد و توسعه ریشه
وضعیت آب خاک یکی از مهـم ترین عواملی اسـت که بر روی رشـد و اعمال ریشــه تاثیـر  می گذارد. ریشه گیاه به صورت مستقیم تحت تأثیر مقدار آب خاک و به طور غیر مستقیم تحت تأثیر سایر عوامل فیزیکی خاک از قبیل تهویه، مقاومت مکانیکی، درجه حرارت و انتقال مواد غذایی در خاک به طرف ریشه قرار می گیرد. درارقام برنج کشت شده در اراضی بالادست، ارتباط معنی داری بین رطوبت خاک و جرم خشک ریشه وجود ندارد اما رژیم رطوبتی خاک با عمق آب زیرزمینی متفاوت به طور معنی داری به روند زاویه نفوذ ریشه اثر می گذارد. (8 ) 
  
  
  
    شكل ( 18 ) تغيير فرم انتشار ريشه در شرايط فراواني آب (الف) به شرايط كمبود آب (ب)


عده ای از محققان با استفاده از رژیم رطوبتی خاک جهت تخمین سریع سیستم ریشه استفاده کرده اند. ریشۀ بیشتر گیاهان در قسمتی از خاک که رطوبت زیاد دارند، تجمع می نمایند و در صورتی که سطح خاک خشک باشد ریشه ها در عمق پروفیل خاک توسعه می یابند. جمع بندی این نتایج نشان می دهد که اثررطوبت خاک برروی رشد ریشه ارتباط نزدیکی با گونه گیاه وعمق پروفیل خاک دارد. (8).
 اثرکمبود آب در خوشه دهی برنج تشکیل خوشه معمولاً ابتدا از ساقۀ اصلی شروع شده و پس از آن پنجه ها شروع به تشکیل خوشه   می کنند. اگر آب عامل محدود کننده باشد، خوشه دهی ممکن است به تأخیر بیفتد که این امر اغلب در کشت مستقیم و در خاک خشک رخ می دهد (8 ).
در طول توسعه خوشه ها، سنبلچه ها شروع به تمایز می کنند و خوشه به سمت درون و بالای غلاف برگ پرچم گسترش می یابد. وقتی که طول خوشه به 5 سانتی متر برسد حدود 7 روز بعد از قابل رؤیت شدن خوشه پرایموردیای سنبلچه متمایز شده و تعداد آن ها تعیین می شود. در طول تشکیل اولین بخش از مرحلۀ زایشی هر نوع تنشی که به گیاه اعمال می شود می تواند اثر نامطلوبی روی عملکرد برنج بگذارد (8 ).


اثرات فیزیولوژیک تنش آب بر گیاه برنج
هرگاه تعرق گیاه از آب جذب شده فزونی یابد پتانسیل آب در گیاه پایین می رود و تنش آب پیش  می آید. تنش آب در گیاه می تواند ناشی از زیادی تعرق، نقصان جذب و یا هردو باشد.  براساس شدت و مدت تنش آب ممکن اسـت بوتـه های برنج دچار پژمردگی پنهان، پژمردگی موقت و یا پژمردگی دایم گردند . افت کمی درپتانسیل هیدرواستاتیک منجر به پژمردگی پنهان می گردد. این پژمردگی آثار و عــلایم کاملاً آشکار ندارد ولی ممکن است به صـورت افت استحکام برگ و یا افزایش زاویه آن با ساقه مشاهده شود. پژمردگی پنهان غالباً در ساعات گرم روزهای داغ تابستان پیش می آید، حتی اگر رطوبت خاک زیاد باشد زیرا در این شرایط شدت تعرق بیشتر از توان جذب آب توسط گیاه است. افت  شدید تر پتانسیل هیدرواستایک منجر به پژمردگی برگ ها و بعداً تمامی بوته می گردد. چنانچه گیاه پس از تأمین مجدد آب شادابی خود را به دست آورد پژمردگی از نوع موقت بوده ولی چنانچه گیاه پس از تأمین کمبود آب و حتی با قرار گرفتن درهوای اشباع از بخار آب نیز نتواند شادابی خود را بازیابد، پژمردگی از نوع دائم است. پتانسیلی از رطوبت خاک که موجب پژمردگی دایم در گیاهان مختلف می گردد ثابت نیست. تحت شرایط آزمایشگاهی، بعضی از گیاهان در رطوبتی از خاک با پتانسیل (15-) اتمسفر دچار پژمردگی دائم می گردند. در هر حال پتانسیل تبخیر و تعرق، توان گیاه برای جذب آب ، مرحله رشد  و نیاز گیاه نقش بسیار مهمتری از رطوبت خاک در پیدایش پژمردگی دارند. حتی نقش مختصر آب نیز می تواند بر کیفیت و قدرت حیاتی پروتوپلاسـم و به طورکلی رشد و نمو گیاه تاثیر گذارد (4 ).
نقش آب از طریق بستن روزنه ها موجب نقصان فتوسنتز می گردد. همزمانی کمبود آب در خاک و پتانسیل بالای تبخیر و تعرق ، فتوسنتز را به شدت نقصــان می دهد. تنش های دوره ای آب منجر به تغییرات آناتومیکی زیادی می شود از جمله سلول ها  و فضاهای بین سلولی کوچکتر می گردند. دیواره سلــولی ضخیم می شود، ساختمــان نگهدارنده و مکانیکـی توسعه می یابند و در بعضی از گیاهان به تعداد روزنه ها در واحد سطح افزوده می شود. اثر این تغییرات در رشد و اندازه ساقه ها، برگ ها و میوه ها مشاهده می گردد به طوری که رشد اندام های جوان در اثر تنش محدود شده و این اندام ها کوچک می مانند ولی برگ های مسن ریزش می یابند.
تنش آب بر متابولیسم گیاه نیز اثر می گذارد. تجزیه کربوهیدارت ها، پروتئینها و اسیدهای نوکلئیک افزایش می یابد. تجزیه نشاسته و پروتئین ها تولید آلکالوئیدها را افزایش می دهد که در نتیجه مقدار اسانس ها و مواد معطر گیاهان افزایش پیدا می کند. تنش آب تولید پروتئینها و آنزیـمها را دچار اختلال می سازد و از این طریق نیز بر رشد گیاهان تاثیر می گذارد. حساسیت گیاهان در مراحل مختلف رشد نسبت به تنش آب یکسان نیست . می بایستی تعیین نمود که هرگیاه در کدام مرحله از رشد نسبت به کم آبی حساس تر است و برنامه آبیاری را ، در صورت محدودیت مقدار آب ، طوری تنظیم نمود که گیاه در مرحله حساس دچار کم آبی نگردد. تنش آب در مرحله رشد رویشی گیاهان موجب تحریک شروع رشد زایشی و گلدهی می گردد.
برای بسیاری از گیاهان زراعی، تنش آب در مراحل تشکیل جوانۀ گل، گلدهی، گرده افشانی و اوایل دانه بندی بسیار مضر است. حتی دوره های کوتاه کم آبی در این مرحله موجب کاهش تعداد گل ها و عملکرد می گردد. این مسئله در مورد گیاهان گل انتهایی اهمیت زیادتری دارد زیرا در این گیاهان گلدهی و گرده افشانی در دورۀ کوتاه تری به اتمام می رسد (4 )  
رشد ریشه نیز تحت تاثیر تنش آب قرار می گیرد. تنش آب موجب تغییرات و عکس العملهای زیر در ریشه  می گردد :
الف)رشد ریشه نقصان می یابد اما کمتر از ساقه آسیب می بینند.
ب) ریشه ها به سمت قسمت مرطوب تر خاک رشد می نماید. ریشه های ظریفی که در لایه سطحی خاک قرار دارند از بین می روند و توزیع ریشه تغییر می یابد.
تنش آب همیشه مضر نیست و گاه تنش مختصــر آب مطلوب می باشد. مثلا تنش مختصر آب در مرحله رشد رویشی برای جلوگیری از توسعه زیاد اندام های رویشی در بسیاری از گیاهان زراعی مفید ست. تنش مختصر آب در مرحله گرده افشانی یونجه موجب افزایش عملکرد بذری آن می شود زیرا این تنش موجب شیرین تر شدن شهد می گردد و حشرات گرده افشان بیشتری را جلب می نماید . در بسیاری از موارد ، گیاه پس از یک دوره تنش به آب دسترسی پیدا می کند. گاهی خسارت های وارده شدید بوده و غیر قابل برگشت هستند. گاهی نیز خسارت ها کم و قابل جبران بوده و گیاه قادر است سازمان خود را ترمیم و یا حتی رشد عقب افتاده را جبران نماید، مشروط برآن که فرصت  برای ترمیم وجود داشته و گیاه مقاوم به خشکی باشد. میزان خسارات وارده از یک میزان ثابت تنش آب بر گیاهان حساس به خشکی مانند برنج و سیب زمینی بسسیار بیشتراز گیاهان مقاوم به خشکی مثل سورگوم ، نخود و آفتابگردان و گندم و گلرنگ می باشد (4 ).
یکی از عوامل مهم بر کیفیت تبدیل برنج مقدار محتوای رطوبتی دانه آن می باشد. رطوبت تعادل برنج به رطوبتی اطلاق می گردد که محصول تحت آن رطوبت با محیط در حال تعادل است. رطوبت تعادل برنج به درجه حرارت و رطوبت نسبی هوا، محتوای رطوبتی دانه، رقم و میزان رسیدگی دانه بستگی دارد. در طی فرآیند خشک کردن، آب از قسمت های داخل مغز دانه به طرف سطح آن حرکت می کند که در این حالت چروکیدگی دانه بوجود می آید و قسمت های خارجی بیش از قسمت های داخلی چروکیده می شوند. اگر سرعت خشک کردن بیش از مقدار معین باشد، در اثر چروکیدگی غیر یکنواخت فشاری به مغز دانه وارد می شود که موجب ترک خوردن و تکه تکه شدن آن می شود. شالی برداشت شده از مزرعه دارای رطوبت نسبتاً بالایی است (۲۳-۱۹%) لذا خشک نکردن به موقع آن باعث بروز فساد بیولوژیکی (آفات و میکروارگانیسم ها) و افزایش ضایعات طی دوره نگهداری (توسعه بو و طعم نامطلوب، زرد رنگ شدن و حتی آلوده شدن به سموم) می شود. علاوه بر آن برخی از واریته ها دارای دوره خواب کوتاهی هستند و چند روز پس از برداشتن جوانه می زنند، از این رو به منظور جلوگیری از عوامل فوق الذکر خشک کردن بلافاصله پس از برداشت امری ضروری است. فساد بیولوژیک در اثر ادامه تنفس در دانه های مرطوب اتفاق می افتد. تسریع عمل تنفس که با مصرف اکسیژن و تولید دی اکسید کربن و گرما توام است، موجبات کاهش ماده خشک دانه را فراهم می سازد. خشک کــردن به موقع دانه به ویژه در برداشت مستقیم برنج که محصول در رطوبت بالای ۲۳-۱۹درصد برداشــت می شـود و عمل خشک شدن شالـی در مزرعه صورت نمی گیرد از اهمیت زیادی برخـوردار می باشد. یکـی از موانــع جـدی در روند توسعه مکانیزاسیون با استفاده از کمباین برداشت برنج ، کمبود خشک کن های مناسب جهت خشک نمودن به موقع شلتوک با رطوبت بالا   می باشد.(10)
پیشنهادات در جهت کاهش خسارت گرما و رطوبت  به شالیزار :
همانطور که می دانیم برنج گیاهیست آبدوست و در زمینهای غرقابی براحتی رشد و نمو می یابد لذا خسارت رطوبت از بابت آبگرفتگی در این محصول بجز در مواردی خاص که معمولاً  هنگام برداشت باعث خسارت می گردد ، در زمان رشد و نمو خسارت کمتری دیده شده است . از طرفی رطوبت در هوای گرم بیشتر از هوای سرد می باشد ، لذا این دو عامل محدود کننده بر عملکرد محصول با هم به مزارع برنج خسارت وارد می سازند . از ین رو موارد ذیل پیشنهاد می گردد :
1-    کشت ارقام مقاوم به تنش های گرما و رطوبت
2-    رعایت اصول بهزراعی و مدیریت مزرعه
3-    رعایت اصول خاکورزی به منظور کنترل بهتر و راحت تر آب سطحی
4-    دقت در زمان صحیح انتقال نشاءها به زمین اصلی بر اساس تقویم زراعی
5-    رعایت فواصل کاشت مناسب بمنظور نفوذ جریان هوا جهت برطرف کردن رطوبت و گرما
6-    رعایت اصول آبیاری و برقراری سیستم آبیاری تناوبی بجای غرقاب دائم جهت کاهش اثرات رطوبت و گرما
7-    انجام شخم زمستانه بمنظور بهره برداري حداكثري از آب باران كه علاوه بر آن به جهت تهويه خاك و پوسيده شدن بقاياي گياهي و كاهش خاصيت آليلوپاتي اين بقايا در افزايش محصول حائز اهميت است .
8-     مدیریت علفهای هرز و حذف آنها جهت حفظ فضا و غذای مناسب بوته های برنج
9-    استفاده صحیح و اصولی از نهاده های کشاورزی بر اساس آزمون خاک و رفع کمبودهای خاک بمنظور جلوگیری از استرس های فیزیولوژیکی و اثر متقابل آنها
10-خشک کردن محصول برداشت شده با حداکثر استفاده از امکانات موجود  
 
نتــایج :
برنج را در بسیاری از شرایط آب و هوایی می توان کشت نمود ولی مقدار محصول بدست آمدۀ ایده آل فقط در شرایط خاص تولید می گردد که دانستن آن شرایط و تلاش برای ایجاد شرایط مناسب توسط کشاورزان علاوه بر افزایش تولید در واحد سطح به افزایش  درآمد آنها نیز منجر خواهد شد . چنانچه عوامل محدود کننده شناسایی و برای مقابله با آنها راهکارهای مناسب ارائه گردد ، ریسک این شغل کاهش یافته و تولید بر اساس یک برنامه از پیش طراحی شده انجام و منافع آنرا کشاورزان خواهند دید . همانگونه که در این پژوهش آمده است گرمای کمتر از 13 و بیشتر از 40 درجه سانتیگراد وهمچنین رطوبت کمتر از 40 و بیشتر از 90 درصد به برنج  آسیب جدی می رساند .گرماي زياد در موقع آبستني ( Booting ) سبب عقيمي دانه ها و در موقع گلدهي و تلقيح باعث عدم باروري مي گردد. گرماي زياد در موقع رسيدن سبب زودتر رسيدن محصول ، کاهش وزن هزار دانه و كاهش عملكرد خواهد شد . (8 )
رطوبت نیز در دو مرحله بیشترین خسارت را به گیاه برنج وارد می سازد که عبارتند از :
 -    بلافاصله پس از نشاءکاری که تنش رطوبتی می تواندگیاه برنج را به طور کامل از بین ببرد .
 -   در مرحله خوشه دهی و گلدهی ( 2 هفته بعد از ظهور خوشه جوان ) که تنش رطوبتـی دراین مرحله منجر به افزایش پوکی دانه می گردد خسارت در این مرحله شدیدتر از مرحله ابتدایی بوده و اثر بیشتری در کاهش عملکرد دارد ( سلیمانی و امیری ، 1384 )، (2 ) رطوبت مناسـب براي كشت برنج 70 تا 80 درصد است.
برای کنترل دما و رطوبت مناسب لازم است با اصول یافته های نوین کشاورزی به کمک کشاورزان شتافته و به آنها در تولید محصول بهتر و بیشتر یاری رساند . مثلاً رعایت فواصل کاشت و یا استفاده از ماشینهای نشاءکار بجای نشای دستی می تواند رطوبت محیط پیرامون بوته های برنج را کاسته و تهویه مناسب در بین بوته برقرار سازد و با کاهش رطوبت ،گرما نیز کاهش یافته و لذا صدمات ناشی از این دو عامل کمتر مشاهده خواهد شد . همچنین رعایت اصول تغذیه گیاهی و استفاده از انواع مناسب کودها در دوره رشد و نمو می تواند از تجمع مواد سمی و ایجاد اثرات منفی برگیاه کاسته و در ایتصورت گیاهان در مواجهه با اثرات تنش زای محیطی واکنش مناسبتری از خود نشان خواهند داد .  


منابع :
 
   1-آرزومندان منفرد ، م .  1390 . مقاله اثر گرما بر گیاهان زراعی - منتشر شده در وبسایت مدیریت جهاد کشاورزی شهرستان بیرجند 
   2- پور عزیزی ، م- مهدوی،ف .  1385. طرح تحقیقاتی مصرف بهینه آب در برنج/ ارائه شده در    دوازدهمین همایش ملی برنج کشور - ناشر دانشگاه تهران
   3- دکتراخوت ، س- م . 1376 . کتاب کاشت- داشت- برداشت برنج
   4 - کوچکی، ع -  م، بنایان  . 1373 . فیزیولوژی عملکرد گیاهان زراعی - انتشارات جهاد دانشگاهی  مشهد
   5- کوچکی، ع - نصیری محلاتی،م . 1373 . اکولوژی گیاهان زراعی- انتشارات جهاد دانشگاهی  مشهد
   6- محمد بیگی، ع- مقاله برنج - منتشر شده در وبسایت مدیریت جهاد کشاورزی شهرستان اصفهان
   7 - موسسه تحقیقات برنج کشور .  1387.  توصیه های فنی موسسه تحقیقات برنج کشور برای مقابله با کم آبی –  نشریه آموزشی ، ترویجی
    http:// allahsoso.blogfa.com    8 -     
9 - http:// bbc.co.uk/persian/ rice_grain.shtm   
        .html                 مراحل-کاشت- داشت- برداشت- برنج   10- http://bereng.ir/185/
            11- http://toofankab.blogfa.com/post/10
  12 - http://fa.wikipedia.org/wiki/oryza_sativa
کشت برنج گرمایش جهانی را تسریع می کند    13- http:// www.poolnews.ir/fa/pages/?cid
 
 
 
39



تاريخ : شنبه هجدهم آبان 1392 | 9:27 | نویسنده : بهرام فرضی پور |

بنام خدا

قابل توجه بادام زمینی کاران محترم :

بادام زميني يكي از محصولات گرمسيري است كه مي تواند غذای انسان و دام بعنوان منبع غنی پروتئینی باشد . گوگرد در بادام زميني به همراه ازت ، فسفر پتاسيم وكلسيم به مقدار زياد جذب مي شود . مصرف كودهايي نظير اوره و سوپر فسفات تريپل نيز كه از نظر ازت و فسفر غني هستند جايي براي جذب عنصري چون گوگرد باقي      نمي گذارند . از  گچ در زراعت بادام زميني به عنوان يك منبع داراي گوگرد استفاده مي شود و بررسي هاي انجام شده در  اين زمينه نيز نشان از مطلوب بودن اين ماده براي تامين گوگرد مورد نياز این گیاه دارد با مصرف گچ ، pH خاك كاهش يافته و اين امر اثر مثبت بر شاخص هاي فيزيولوژيكي رشد خصوصا سرعت رشد گياه و سرعت رشد غلاف خواهد داشت و فتوسنتز گياه نيز زياد مي شود علاوه بر آن ، مصرف گچ در مزارع بادام زميني قابليت استفاده بسياري از عناصر پر مصرف را براي اين گياه افزايش مي دهد . مقدار 400 تا 500 كيلوگرم گچ در هكتار بهنگام گلدهي با شروع ايام بارندگي در اواخر مرداد ماه مصرف مي گردد ولی در خاك هاي شنی و بافت سبك بدليل افزايش شستشو ، گچ را به مقدار بيشتر مصرف مي كنند افزايش عملكرد غلاف ، افزايش جذب عناصر غذايي نظير فسفر، آهن و روي ، افزايش تثبيت نيتروژن و افزايش مقدار روغن و پروتئين دانه نيز از اثرات مثبت ديگري است كه پس از مصرف گچ مي توان در گياه بادام زميني مشاهده نمود .



تاريخ : شنبه بیست و هفتم مهر 1392 | 13:30 | نویسنده : بهرام فرضی پور |

در سال 139۱ جهادکشاورزی بخش لشت نشاء در امور مختلف از جمله برگزاری تعداد  36 کلاس آموزشی در روستاهای بخش در  امور مختلف کشاورزی ، دامداری ، باغبانی و پرورش قارچ اقدام نمود . این کلاسها توسط شرکتهای فنی مهندسی کشاورزی تحت نظارت و برنامه ریزی این مرکز برگزار گردید . علاوه بر کلاسهای برگزار شده ، تعداد قابل ملاحظه ای از کشاورزان منطقه بطور انفرادی تحت آموزش قرار گرفته و به نیازها و سئوالات کشاورزی و دامی آنها پاسخ گفته شد .

               در خصوص توسعه کشاورزی مکانیزه و شرایط اخذ تسهیلات ویژه ادوات کشاورزی به اطلاع می رساند از ابتدای سال 9۱ اعتبارات بسیار خوب و قابل ملاحظه ای در غالب طرح توسعه کشاورزی بالغ بر سه میلیارد و هفتصد میلیون تومان  در اختیار متقاضیان طرحهای مختلف قرار گرفته است که اعطای این مقدار تسهیلات در طی یکسال هرگز اتفاق نیفاده بود  بطوریکه تا قبل از این ، متقاضیان برای دریافت وسیله مورد نظر خود ، گاهی تا پنج سال در انتظار می ماندند ولی با جذب این مبلغ تمامی متقاضیان انواع طرحهای کشاورزی شامل احداث باغات ُ تجهیز کارخارخانجات شالیکوبی ُ خرید ادوات کشاورزی و ... به بانک عامل معرفی و مبالغ قابل ملاحظه ای از آن جذب گردید

       در ارتباط با آبرسانی و پروژه های عمرانی علاوه بر رفع معضل برخی از طرحهای از قبل اجرا شده شامل رفع مشکل چاه عمیق آب زراعی روستای اسطلک ُ و ایستگاه پمپاژ آب روستای خشک اسطلخ ُ نسبت به بتونی ریزی نهر روستای لاشک بطول ۸۰۰ متر و ادامه بتون ریری نهر جوریاب اقدام گردید  

        در پایان امیدوارم کشاورزان عزیز ما سال پرباری داشته و بدون دغدغه و مشکل خاصی در سال تولید ملی به تولید محصولات کشاورزی پرداخته و مطمئن باشند که ما مسئولین از سرمایه و کار آنها حمایت نموده و مشکلات را یکی پس از دیگری برطرف خواهیم کرد .



تاريخ : شنبه بیست و هفتم مهر 1392 | 13:11 | نویسنده : بهرام فرضی پور |

قابل توجه كشاورزان و دامداران محترم

كشت دوم در شاليزار علاوه بر توليد محصولات مورد نياز مانند : پاچ باقلا ، باقلا بركت ( مازندراني ) ، سير ، نخود فرنگي ، سبزيجات برگي و غده اي ، باعث افزايش درآمد شما كشاورزان خواهد شد ، در اين ارتباط مهمترين مشكل و مشل كار ، رهاسازي دام توسط تعدادي از دامداران مي باشد ، كه به آنها اعلام مي گردد طبق ماده  648قانون مجازات اسلامي ( هر كس محصول ديگري را بچراند يا باعث تخريب باغ و محصول كشاورزي غير گردد به حبس از شش ماه تا سه سال و 74 ضربه شلاق محكوم خواهد شد ) لذا دامداران محترم از رها سازي دامهاي خود اجتناب كرده تا كشاورزان با خيال راحت نسبت به كشت دوم اقدام نمايند  



تاريخ : شنبه بیست و هفتم مهر 1392 | 12:24 | نویسنده : بهرام فرضی پور |

بسمه تعالی

شالیکاران عزیز به دمای مناسب خزانه برنج توجه نمایند 

 

 

مناسب ترين دماي رشد در خزانه برنج تا پنج روز اول بعد از بذر پاشی  دماي روز 30 تا  32 و دماي شب 20 تا 25 درجه و از روز ششم تا پانزدهم دماي روز 20 تا 25 و شب 15 تا 20 درجه سانتي گراد است .

در صورتي كه از مدت بذر پاشي در خزانه 20 روز گذشته باشد كشاورزان حتماً هر دوسر خزانه را باز كنند و يك هفته قبل از نشاء كاري نسبت به برداشتن پوشش پلاستيكي اقدام نمايند.

( برای این منظور یک دماسنج تهیه و در خزانه برنج خود نصب نمایید )

   مرکز جهاد کشاورزی لشت نشاء



تاريخ : پنجشنبه پنجم اردیبهشت 1392 | 10:2 | نویسنده : بهرام فرضی پور |
قابل توجه کشاورزان عزیز

طرح تجهیز و نوسازی اراضی می تواند با ایجاد جادهای دسترسی به مزارع ُ کانالهای آرسانی و زهکشی در جهت رفاه و آسایش شما عزیزان انجام و هیچ هزینه ای برای شما نداشته لذا با مراجعه به دهیار یا شورای اسلامی خود و یا با مراجعه مستقیم به مرکز جهاد کشاورزی لشت نشاء  خواهان اجرای این طرح در مزارع خود باشید . این طرح علاو بر مزیتهای اعلام شده ُ با افزایش سطح کرتها شرایط کشت مکانیزه را فراهم نموده و به جهت اینکه خروج ابهای اضافه براحتی ممکن می شود زمین شما را از غرقاب خارج و خروج آب براحتی ممکن شده لذا زمینه برای کشت دوم و افزایش درامد فراهم می شود



تاريخ : دوشنبه سی ام آبان 1390 | 8:54 | نویسنده : بهرام فرضی پور |
شعز زیر از سروده های آقای بهرام فرضی پور رئیس مرکز جهاد کشاورزی بخش لشت نشا از توابع شهرستان رشت می باشد که وصف حال جهاد گران عرصه سازندگی و خدمت گذاران واقعی در عرصه تولید محصولات کشاورزی و دامی می باشد امید است مورد عنایت همکاران پر تلاش و خستگی ناپذیر و سنگرسازان بی سنگر واقع گردد . 

                                        (     جهاد كشاورزي    )

سپـاس و ستايش خـدا را سزاست                      كه نامش سـرآغاز بس نكته هاست

در آغـاز  پـيــــــــــــــــروزي  انقـــلاب                      پس از اينكه شد كاخ شاهان خراب

به خـرداد در ســال پنجـاه و هشـت                      كــه چـون ۲۷ روز از آن گــذشــــت

بـــــه فرمــان پيـــــــــر جمــاران  مـا                    ز اجمـــــــــــاع خوبـان و يـاران ما

يكــي نــــــو نهـادي بـر   آمـــد پديـد                      كـه تاريخ ايـران به  مثلـــــش نديد

نهـــادي مقـدس  به نام جهــــــــــاد                      كه آن پيــر فــــرزانـه نامش  نهاد

جهـادي كه سازنـــدگي نام  داشت                     به قلـب  همه بــــذر اميــد  كاشت

به بنيانگــــــــذارش  هـــزاران  درود                   كه شعــر  رهـايــــي ميهـن  سرود

جهادي كه  مخلص بُـــد و اهـل دين                  بسي كرده خدمت به مستضعفيـن                 

به هر جــــــــاي كشـور اگر  بگــذري                 نشـاني  فـراوان از آن  بنگـــــــــري         

به هنگــامه جنــــــــــگ و  رزم آوري                 چه گـــويم  سخن خود بكـن داوري 

خودش بوده بي سنگـر و جــان پناه                    ولي ساخـت  سنگـر بـــراي سپـاه

هــــــزاران شهيـد و  هـزاران  اسيـر                     شـد  از اين گـروه  شجاع و دليــــر  

پس از مدتــي  سال  هفتـاد و نــــه                   به تصويـب مجـلس و قــــــــانـون نو

جهـاد و كشــــــــــاورزي ادغـام شـد                   ( جهـادكشـاورزي ) اش نــام شــد

ز ادغـام آن دو يكـي شـد پــــــــــديد                   كه خيـري فـــــراوان به هر دو رسيد

تخصـــص ، تعهــــــــد دو بـال همنــد                   تو گويـي كه  انگـــــــار مـال  همنـد

پشيـــــزي نيرزد  جـدا هـر كــــــــدام                  نيابد كســــــــــي بـا يكـي  احتـرام

جهــاد كشــــــــــاورزي مـــــــا كنــون                 نمـايــــــد به توليـد كشـــــــور فـزون

هر آنچـه كه اينـــك غذاي  شماست                   ز سعـي وتلاش فـــــــــراوان مـاست

چون آمـوزش رايگـان مي دهيــــــم                   بسي مايه از جسم وجان مي نهيم

عــلاوه  به آمـــــــوزش  رايگــــــــــان                فراوان كند خــــــــدمـت اين سازمان

به  شيلات و ابريشم  و  چاي و  دام                    نظـارت كنـــــــــــد بهرخدمـت مدام  

به ترويــــــج گويـم كه خستـه  مباد                   كه او خـــــــــود بوَد آبــــروي  جهـاد

بتون ريـزي نهـر و  تسطيـــــــح خاك                   بـوَد حاصـــــــــــل واحــد آب و خاك

زراعـت تهيــــــــه كنـد  بـــــذر و كـود                   به سعـي و تلاشش فرستـم درود

چگـونه به محصــــــول آفـــــــت  زنـد                  كه حفـظ نبــــــــــاتات دفعـش كنـد 

مكانيــزه  گــر مي شود  كشت و كار                 تو از همـــــت واحـدش  بـرشمـار

اگر دامـــــداري به رونـــــــــق رسيــد                 بسـي واحـد  دام  زحمـــت كشيد

ز توليــــــــــــد  باغـي  و  گلخـانـه اي                 تو اكنـون ببيني به هر خانـه اي

همه  كار  مـا  در رضـاي خـــــــداست                به ثروت رسيده دراينجا كجاست؟

بسي  خدمـت  اين و آن مي كنيم                      ولـي كس ندانـد نهان مي كنيم

نبــرديـــــــم اگـر  بهــــــره  دنيــوي                  خـدايا بـده اَجــــــــــر ما  معنــوي

بقـول همـان  شاعـر نكته  سنـج                    كه  اشعـار نابش بود  همچو گنـج

خدايا چنـان كن سـر انجــــــام كـار                  تو خشنـود  باشـي و  ما رستـگار

 

 

                                                         بهرام فرضي پور

                                                             30/2/90

 



تاريخ : دوشنبه نهم خرداد 1390 | 19:50 | نویسنده : بهرام فرضی پور |

بسم الله الرحمن الرحیم

و اوحی ربک الی النحل ان اتخذی من الجبال بیوتا و من الشجر و مما یعرشون.ثم کلی من کل الثمرات فاسلکی سبل ربک ذللا یخرج من بطونها شراب مختلف الوانه فیه شفاء للناس ان فی ذالک لایه لقوم یتفکرون.(نحل 67-69)

پروردگارت به زنبور الهام کرد که در کوهها و درختان و در آنچه سقف دارند لانه کن، آنگاه از هر میوه ای بخور و راه هموار پروردگارت را بپوی ، و از شکم آنها نوشابه ای که رنگهای مختلف دارد بیرون می آید، که آن باعث درمان مردم است، به راستی در این کار نشانه ای برای اندیشمندان است.

 

مقدمه

زنبور عسل یکی از حشرات مفید برای انسان است که متعلق به رده دوبالان می‌باشد. زنبور عسل خیلی پیش از انسان در روی زمین بوجود آمده و زندگی می‌کرده است. زنبور عسل حدود 150 میلیـون سال قبل وجود داشته و مشغول زاد و ولد بوده است. منتها با این تفاوت که در آن فاقد یک زندگی اجتماعی بوده و مثل خیلی از زنبورهای غیر عسلی امروزی ، زندگی انفرادی داشته و هر زنبـور لانه مخصوص بخود را داشته و در آن زندگی می‌کرده است. کندو محلی است که زنبورها در آن تولد یافته ، کار کرده ، خواهران و برادران خود را پرورش داده و مواد غذایی لازمه را در آن انبار و ذخیره می‌کنند. زنبور عسل دارای نژادهای مختلف است و ساختمان بدنی پیچیده‌ای دارند. پرورش زنبور عسل يکي از مشاغل پرسود در عرصه کشاورزي بوده که تمامي افراد با هرگونه سطح سواد قادر خواهند بود اين حرفه را به راحتي انجام دهند.امروزه با ابداع کندوهاي مدرن پرورش زنبور عسل به صورت يک حرفه درآمدزا درآمده واصول پرورش زنبور عسل مطابق با موازين علمي مي باشد.در اين مقاله جزئیات ساختاری بدنی زنبور عسل ، اهمیت آن برای زندگی بشر  مراحل زندگي و مهمترین نژادهای آن بررسی و معرفی شده است .

 

ساختار بـدن زنبور عسل

سر

در جلوترین قسمت بدن قرار داشته و شامل اعضای زیر است: دو عدد چشم مرکب ، سه عدد چشم ساده ، دو عدد آنتن و دهان با خرطوم. بزرگی چشمها وسیله‌ای است که زنبوردار به کمک آن به راحتی می‌تواند زنبور نر را از کارگر تشخیص دهد. زیرا چشمهای زنبور نر بزرگتر بوده و از عقب سر بهم می‌رسند، ولی در زنبور کارگر و ملکه بهم نمی‌رسند. کار آنتنها ، لمس کردن و بوییدن است. زنبور به کمک خرطوم ، شهد را از روی گلها جمع آوری و از راه دهان به داخل کیسه عسلی می‌فرستد.

سینه

از سه حلقه کیتینی درست شده و اعضای زیر به آن اتصال دارند: چهار عدد بال یا پر که دو عدد آنها بالهای جلویی و دو عدد دیگر بالهای عقبی هستند. شش عدد پا که جفت عقب آن دارای حفره‌هایی به نام سبد می‌باشند و زنبور عسل در دوران فعالیت خود گرده‌های گل در آن پر و با خود به کندو حمل می‌کند. این سبدها در کارگران بزرگتر از نرها هستند.

شکم

در قسمت انتهایی بدن قرار داشته، از 6 حلقه کیتینی پشتی و 6 قطعه شکمی تشکیل شده است. در انتهای شکم مخرج برای دفع مدفوعات دیده می‌شود. از راه همین مخرج ، زنبور قادر است خاری را که در داخل بدنش جای دارد، خارج کرده و نیش بزند. زنبور نر نمی‌تواند نیش بزند، چون اصلا نیش ندارد.

 غده های مهم

·     در داخل دو طرف سر کارگر یک جفت غده‌ای به نام غده‌های شیری وجود دارد که از خود ماده‌ای به نام شیر یا ژله شاهانه ترشح می‌کند و با آن ملکه و لاروهای خیلی جوان را تغذیه می‌نمایند.

·    غده‌های بزاقی همراه با یک جفت غده سینه‌ای بوسیله یک کانال مشترک ، ترشحاتشان را به داخل دهان زنبور می‌ریزند. ترشحات این غده‌ها در موقع لارو بودن صرف تنیدن به دور خود شده و پس از رشد و تبدیل به یک زنبور کامل ، نقش غده بزاق دهان را در زندگیشان بازی می‌کنند.

·    غدد زیر آرواره‌ای که در کارگران خیلی کوچک و غیرفعال بوده و در ملکه بسیار بزرگ و فعال است. ماده‌ای بوسیله این غده ترشح می‌شود که با بوی مخصوصش باعث تمایز ملکه از سایر زنبورها می‌شود.

·         در زیر شکم زنبورها 4 جفت غده‌های مومی وجود دارد که سه جفتش فعال هستند و موم ترشح می‌کنند.

·         غده‌های بویایی: در پشت زنبورها غده‌ای به نام غده بویایی دیده می‌شود که کارش تشخیص بوهاست.

·    غده‌های مخزنی: سه عدد غده در مخزن به نام غده‌های مخزنی ، مدفوعاتی را که در آنجا ذخیره شده‌اند، مرتب ضد عفونی می‌کنند.

نـ‍‍‍‍ژادهای زنبور

زنبور هندی Aspis Indica

کمی کوچکتر از زنبور عسل معمولی بوده ، اندازه کارگرها 13 میلیمتر می‌باشد. سلولهایی را که با موم در روی شانها درست می‌نماید از سلولهای زنبور عسل معمولی کوچکتر هستند.

زنبور درشت Apis Dorsata

در هندوستان و چین زندگی نموده و بزرگترین نوع زنبور عسلی است که تاکنون شناخته شده است. به حالت وحشی زندگی کرده و در زیر شاخه‌های درخت شانش را می‌چسبانند. سالانه چند بار از نقطه‌ای به نقطه دیگر کوچ می‌نمایند.

زنبور ریزApis Florea

از همه زنبورها کوچکتر بوده و فقط یک شان درست می‌کنند که مثل زنبورهای درشت به زیر شاخه درخت می‌چسباند به حالت وحشی در هندوستان و جنوب ایران یافت می‌شوند.

زنبور عسل معمولی Apis Meaifica

همان زنبور عسل معمولی است که فقط آنها را در دهات و شهرها برای تولید عسل در کندوها نگهداری می‌کنند. خواصی را که از یک نژاد خوب باید انتظار داشت عبارتند از: آرام باشند و نیش نزنند، پر محصول باشند، بچه به اندازه لازم بدهند، گلهای شهددار را به سرعت پیدا کنند، در مقابل امراض مقاوم باشند، مصرف عسل زمستانی آنها کم باشد، رشد سالانه‌شان را هر چه زودتر شروع کرده وبا سرعت به حداکثر رشدشان برسند. از مهمترین نژادهای این زنبور می‌توان به زنبور عسل اروپای مرکزی ، زنبور سیاه ، زنبور ایتالیایی قفقازی و زنبور نژاد ایرانی نام برد.

آفات و بیماریهای زنبور عسل

از مهمترین بیماریها می‌توان به لوک آمریکایی ، لوک اروپایی ، نوزما ، کنه دونی ، یبوست ، شپشک زنبور عسل و کرم موم خوار اشاره کرد.

ملکه

ملکه معمولاً مادر تمامی زنبورهای موجود در کندو است. جنسیت آن ماده بوده و مهم‌ترین وظیفه اش تخم گذاری می‌باشد. ملکه‌ها و کارگرها از تخم‌های لقاح شده و نرها از تخم‌های غیر لقاح شده (هاپلودید) به وجود می‌آیند. طول بدن ملکه بسته به هر نژاد متفاوت می‌باشد. بال‌های آن کوچک بوده و خرطوم آن توانایی جمع آوری شهد گل‌ها را نداشته و درعوض دارای شکمی بزرگ‌تر از ماده‌های کارگر بوده و به طور طبیعی بیش از 5 سال می‌تواند زنده بماند. در زنبورداری تجاری به علت کاهش تخمریزی از سال دوم زندگی به بعد، بیش از دو سال از یک ملکه استفاده نمی‌شود. ملکه عسل در زمان شفیرگی گرده نمی‌خورد و بجای آن ژله رویال مصرف می‌کند و شفیره ای که از گرده تغذیه شود هیچگاه به ملکه تبدیل نشده و کارگر خواهد شد. ملکه تا آخر عمر توسط ژله رویال تولیدی کارگران تغذیه می شود.

زنبور نـر

زنبورهای نر در کندو تنها وظیفه بارور نمودن ملکه را دارند و دارای نیش نمی‌باشند. دارای سر و بال‌های بزرگ می‌باشند. توانایی جمع‌آوری شهد و گرده را نداشته و ۲۴ روز زنده می‌مانند.

زنبور نر در حجره‌های بزرگ‌تری نسبت‌ به زنبورهای کارگر پرورش می‌یابند. تخمهای بارورنشده ملکه به زنبور نر تبدیل می‌شوند.

زنبور کارگر

جنسیت زنبورهای کارگر ماده بوده. طول بدن آن‌ها ۹ میلیمتر می‌باشد. در یک کندوی قوی با بیش از ۱۰ قاب، حدود ۷۰ هزار زنبور کارگر وجود دارد. زنبورهای کارگر با اینکه ماده هستند توانایی بارور شدن ندارند. ولی در صورت نبودن ملکه در کندو می‌توانند تخم ریزی کنند. که در زنبورداری ماده تخم‌گذار گفته می‌شود. نیش زنبورهای ماده خاردار بوده و طول آن در حدود ۱ میلی متر می‌باشد. به خاطر وجود همین خارها پس از نیش زدن و ورود زهر به بدن موجوداتی که ساختار گوشتی دارد نیش در پوست گیر کرده و موجب جدا شدن کیسه زهر از زنبور می‌شود. و پس از چند دقیقه زنبوری که نیش زده خواهد مرد.

زنبور عسل و باروری گل‌ها

برآورد می‌شود که زنبور عسل در تهیه و تولید یک سوم غذای بشری سهیم باشد. واین بدان معنی نیست که عسل یک سوم غذای بشری است، بلکه باید گفت که زنبور عسل نقش مهمی در باروری گیاهان دارد و اگر زنبور نبود چه بسا که در بسیاری از اوقات باروری گیاهان امکان پذیر نبود. زنبور عسل وقتی بر روی گلی می‌نشیند، دانه‌های گرده را از اندام نرینه گل (پرچم) با خود برمی‌دارد و هنگامی که به سوی گل دیگری می‌رود، با این دانه‌های گرده اندام مادینه گیاه (تخمدان) را بارور می‌سازد، و بنا به اظهارات اتحادیه ملی پرورش دهندگان زنبور عسل در فرانسه، زنبور عسل اقدام به تلقیح وباروری گل آفتابگردان و درختان سیب به میزان ۷۰٪ و توت فرنگی و گیلاس به میزان ۸۰٪ و درختان میوه دار کوچک به میزان ۹۰٪ و شبدر و یونجه بنفش به میزان ۱۰۰٪ می‌نماید و اگر زنبور عسل نباشد، میزان تولیدات گیاهی به شدت کاهش می‌یافت و بدین گونه قبل از این که به موضوع اهمیت تولید عسل بپردازیم، باید کمی واقع بین باشیم و دریابیم که زندگی ما بدون زنبور عسل بسیار دشوار می‌شد. باغداران و کشاورزان به خوبی از نقش زنبور عسل در باروری گیاهان و افزایش محصولات کشاورزی آگاه هستند و به همین علت هیچ گاه در اجاره دادن باغ‌های خود به پرورش دهندگان زنبور عسل تردید نمی‌کنند وبدین وسیله سعی می‌کنند که میزان تولید محصولات خود را دوبرابر سازند.

جمع آوری شهد - گرده - آب - بره موم - پاسبانی از کندو - تولید عسل - رسیدگی به ملکه - پرورش نوزادان - رسیدگی به کندو و پاکیزه‌گی آن از بیشترین وظایف زنبورهای کارگر می‌باشد.

منابع مورد استفاده :

1 . پرورش زنبورعسل، تالیف: دکتر نعمت الله شهرستانی.

2 .منبع جعبه‌زیست (انگلیسی). ویکی‌پدیا انگلیسی. بازدید در تاریخ ۲۵ نوامبر ۲۰۰۸..

3. اسرار درمان با عسل، تالیف : سوفی لاکوست، ترجمه دکتر احسان مقدس، انتشارات نیلوبرگ، تهران، چاپ اول، بهمن ۱۳۸۷



تاريخ : پنجشنبه پنجم خرداد 1390 | 21:26 | نویسنده : بهرام فرضی پور |
ثبت درخواست جهت دریافت سوخت گازوییل کشاورزی از تاریخ ۲۷/۲/۹۰ برای سهمیه ی خرداد می باشد.

از کشاورزان عزیز تقاضا داریم هر چه سریعتر ثبت نام خود را انجام داده و با در دست داشتن برگه شماره درخواست به جهاد کشاورزی لشت نشا مراجعه نمایند.

با تشکر ... آرش میلانی فر

 



تاريخ : سه شنبه بیست و هفتم اردیبهشت 1390 | 23:27 | نویسنده : بهرام فرضی پور |

 

دهستان بالاگفشه

دهستان زیباکنار

دهستان جیرهنده

ردیف

نام روستا

سطح زیرکشت

ردیف

نام روستا

سطح زیرکشت

ردیف

نام روستا

سطح زیرکشت

1

بالاگفشه

220

1

زیباکنار

385

1

جیرهنده

85

2

لاله گفشه

55

2

چونچنان

166

2

نورود

297

3

میان گفشه

70

3

خشک اسطلخ

120

3

لیچاه

325

4

شیخان گفشه

86

4

فخرآباد

305

4

زهنده

150

5

پس بیجارگفشه

130

5

چالکش لات

260

5

پیچاه

55

6

آجی بوزایه

285

6

اژدهابلوچ

235

6

لاشک

285

7

علی بوزایه

245

7

جلیدان

225

7

بلکده

65

8

اسطلک

250

8

تازه آباد

85

8

کردخیل

93

9

چلیکدان

175

9

امیلدان

175

9

لسکو

70

10

چافوچاه

125

10

شهمیرسرا

85

10

دهمرده سرا

47

11

جوپشت

110

11

نوده

430

11

نوحدان

155

12

جوریاب بالا

75

12

ملکده

122

12

سالستان

85

13

جوریاب پایین

175

13

دواج

125

13

خشکرود

185

14

چپک ناظمی

160

14

نوسل

96

14

توچاه آلمان

130

15

چپک شفیعی

189

15

اژدهاکیا

85

15

دهسر

95

16

لیموچاه

125

 

 

 

 

 

 

17

کنارسر اربابی

60

 

 

 

 

 

 

جمع سطح زیرکشت دهستان  2535 

جمع سطح زیرکشت دهستان  2899

جمع سطح زیرکشت دهستان  2122

حوزه شهری

جورشر بالا  210

جورشر پایین  325

توچاه 405

ولم  90

             جمع کل سطح زیرکشت برنج بخش لشت نشاء   8586

سطح زیرکشت سایر محصولات

نوع محصول

هندوانه

کدو

بادام زمینی

پاچ باقلا و لوبیا

ترب و سبزیجات

درخت صنوبر

سایر محصولات

جمع

سطح

650

200

165

250

150

450

250

2115



تاريخ : دوشنبه بیست و ششم اردیبهشت 1390 | 12:2 | نویسنده : بهرام فرضی پور |

بررسی کمبود روی در شالیزار

به كوشش بهرام فرضي پور

كارشناس زراعت برنج

مقدمه :   استفـاده از ریزمغذی ها در کشورهای توسعه یافتـه از ارکان تغذیه خاک می باشد در حالی که در کشور ما به این امر مهم توجه بسیار کمـی شده است .یکی از عناصر ریزمغذی مهم و نقش آفریـن در رشــد و نمو گیاهـان روی   می باشد که کمبود آن در بیشتر کشورهای جهان گزارش شده است. در زراعت افزایش تولید در واحد سطح از طریق استفاده صحیح از منابع آب و خاک ومصرف بهینه کودهای شیمیایی امکان پذیراست . در کشورما روند افزایش محصــول با واردات قابل ملاحظه کــود از خارج هماهنگ نبوده است . روی دراکثر فعالیتهای گیاه مثل تشکیل هورمون ها در کلروپلاست و فعالیت های تنظیم آب و نشاسته درغلات و بسیـاری از فعالیتهای دیگر گیاه نقش اساسی دارد و میزان آن در دانه بیشتر از اندامهای هوایی کاه وکلش و ریشه اسـت . در باب اهمّیت مقـدار روی در غذای انسان همیــن بس که کمبــود آن موجـب ریـزش

مـو و شکستگی ناخن و بسیاری از اختـلالات دیگر از جمله آسم  ، آلزایمر وغیره میشود . مقدار کل روی در خاکها بین  300 تا  10 متغیر اسـت اما وجود آن در خاک ماننـد  وجود بسیـاری از عناصر غذایی دیگر مورد نیاز گیاه به هیچ وجه معیار قابـل جذب بودن آن توسط گیـاه نیسـت . روی فلـزی است که بهمراه مس و ملیبــدن سه عنصر سنگیـن مورد نیاز گیـاه میباشد و در خاک وگیاه اغلـب بصورت  کاتیون  سنگین مورد نیاز گیاه می باشد و در خاک یا بصورت ترکیبی مشابه آن وجود دارد . 

رفتار روی در خاکها : چنـد عامل درخـاک بر قابلیت جـذب رویبوسیله گیاه اثر دارد که عبارتند از :

خاک ،  مقدار فسفر ، مقدار مواد آلی و جذب سطحی  بوسیلـه کانیهای رس .

الف = خاک : درخاکهای اسیدی روی برای گیاهان قابل جذب تر است تا درخاکهای قلیایی . حداکثر جذب روی در پاییــن می باشد ، بنا به قاعده ای کلی کمبــودهای روی ناشـی از در محدوده 6 8 اتفاق می افتد .

ب = مقدار فسفر خاک : در خاکهای غنـی از فسفات اغلب کمبـود روی مشاهده می شود . بعضی از مطالعات انجام شده روی کشت در

محلول(هیدروپونیک) که درآن ذرت بعنــوان گیاه  آزمایشی  بـود نشان داد که در بین 5/6 تا 5/8 جـذب روی بوسیـله گیـاه با افـزایش میزان فسفر در محیـط ریشه کاهش یافته است . قابلیـت جذب روی با مصرف زیاد  فسفــر کاهش می یابد و گفتـه می شود که روی درگیاه با فسفر حالت آنتاگونیسمی (اثر متقابل منفی) دارد. اگر خاک دچار کمبود خفیف یکی از دو عنصر روی یا فسفـر باشد ، دادن یکی به خاک سبب کمبـود دیگری می گردد  و

این وضــع را می توان با دادن هر دو عنصر به خاک اصلاح کرد .

ج = مواد آلی خاک : در خاکهایی که ماده آلی آنها بویژه کــودهای حیوانی زیاد باشد کمبود روی مشاهده شده است ، پس بهتر اسـت بهمراه کودهای حیوانی از کودهای روی نیز استفاده گردد . 

د = جذب سطـحی بوسیله کانیهای رس :  مطـالعات متعدد نشـان داده اندکه روی بوسیله کانیهای مختلف رس  و کربنات های کلسیم و منیزیم جذب سطحی می شود . کمبـود روی معمولاً در خاکهـای آهکی هم مشـاهده می شود .  واکنشهای جـذب سطحی توســط کانیهای منیزیت ، دولومیت و کلسیت می تواند روی قابل جـذب را تا حد کمبود آن کاهش دهد . علاوه بر مـوارد مذکـور که هر کـدام درکمبـود روی موثّــر می باشند ، کمبـود روی در همه مناطقی کهگیاهان در معرض نور شدید خورشید قرار دارند  و نیـز نوع گیاه که برخی بیشتر و برخی کمتر به ایـن مـاده حیاتی نیـاز دارند و بعلت خارج شدن این عنصر از مزرعه با برداشت محصول ایجاد می شود .

نقش روی در گیاهان : فعال شدن آنزیمها از طریق آمیخته شدن با روی ( دراین مورد بین روی و منیزیم ومنگنز خاصیــت جانشینـی دیده می شود ). روی در تشکیل کلروفیل شرکت دارد  و تشکیــلهورمون نمو تریپتو فان و ماده اولیه اوکسینها را تسریع می کند .

نشانه های کمبود روی :  این عنصر در تشکیل  هورمون های گیاهی نقش عمده ای داشته و اگر گیـاه  دچار کمبود این عنصر شـود نوار موازی زرد رنـگ در اطراف رگبـرگ میـانی مشاهده می شـود .  بانقصان روی نمو و تولید هیدرات کربن ( نشاسته ) کاهش می یابــد و علائم این کمبود با تشدید نور خورشید مشخص تر می شود . بیماریهای ظاهر شده بر اثر کمبود روی کلروزه شدن  برگهای جوان در درختان میـوه و روزت در غــلات ( برگهای کوچک و متراکم در کنارهم ) می باشد .

روی  مانند بسیاری از عناصر ریـز مغذی دیگر اگر بمقـدار زیاد بـه خاک داده شود برای گیاهان سمی است . در کاربرد آن بـاید دقـت کافی شود که میزان توصیه شده توسط متخصصان کشاورزی کاملاً رعایت گردد .  

 کودهای حاوی ریزمغذی روی :از رایـج تریـن کـودهای روی  می توان سولفات روی و اکسید روی را نام برد . البته از مواد دیگری مثل فسفات روی و سولفید روی نیز می توان بهره جست .  

طرز مصرف کودهای حاوی روی :این کودها را  می توان بصـورت مصرف خـاکی ( اختـلاط با خـاک در موقـع کشـت ) و یـا بصورت محلول پاشی روی برگها مصرف نمود . دادن ترکیبات مختـلف روی به خاک رایج ترین راه رفع کمبود این عنصراست ولی محلول پاشی ترکیبات روی نیز موفقیّت آمیز بوده  و بیشتر موقّتـی و برای موارد حاد در نظر گرفته می شود .  آغشته کـردن بذور با ترکیبـات  روی روش دیگری است که تا حدودی نتایج خوبی داده است .

نتایج :  با توجه به مطالب فوق به ایـن نتیجه می رسیـم که  مصرف کودهای حاوی روی باعث افزایش کمّی  و کیفی محصول تتولیدی  و افزایش در آمد کشاورزان میگـردد و علاوه  بر آن سلامـت  عمومی جامعه نیز افزایش می یابد ، با پیشـرفت فنون کشـاورزی و افزایش

تولید زراعــی در واحد سطح ، مصرف سایر عناصر کم مصرف  مثل آهن ، منگنز ، بُــر وغیره  به  همراه سایر کـودهای شیمیایی و آلی ضــروری خواهد بود  .  به  امیـد روزی که کشــاورزان زحمتکش

ما نتایج تلاش های خود را هر چه بیشتر کسب نموده و کشاورزی را با علم هماهنگ و همداستان نمایند .              

پایان

تهیه و تنظیم  : .................................................  بهرام فرضی پور

( کارشناس مرکز ترویج وخدمات جهاد کشاورزی لشت نشاء )

منابع :

1-  سایت انترنتی  ........................................... Keshavarzejavan.com

2- اصول تغذیه گیاهان ( جلد دوم) ....................... انتشارات دانشگاه تهران

3- مجله زیتون ( ویژه نامه شماره 2 ) ......... انتشارات وزارت جهاد کشاورزی

 

گردآوری شده توسط آقای بهرام فرضی پور.

جهت بهبود اوضاع زراعت و برداشت محصول مطلوب تر و با کمیت بیشتر لطفا به مطالب درج شده در این وبلاگ توجه بفرمایید.



تاريخ : دوشنبه بیست و ششم اردیبهشت 1390 | 11:57 | نویسنده : بهرام فرضی پور |
دانستنيهاي ضروري در مورد زراعت برنج

به كوشش بهرام فرضي پور

كارشناس زراعت برنج

مقدمه  

برنج گیاهی است ازخانواده غلات  Gramineaکه غذای اصلی مردم بویژه ما ایرانی هاست . سطـح زیرکشت برنج در ایران درحـدود630  هزار هکتـار است که در 16 استـان کشور کشـت وکار می شـود. در حدود 75% سطح زیر کشت برنـج در دو استان شمالی یعنی گیـلان مازندران اختصاص دارد . برنج تولیـدی در کشور ما فقط دوسوم  مصرف سالانه کشور را تأمیـن می کند وهرساله یک سوم نیاز داخلی ما از خارج وارد می شود.مصرف سرانه برنج در ایران به طور متوسط 38 کیلـوگرم میباشـد که این رقم در برخی از کشـورهای جنوب شرقـی آسیا تا 100 کیلـوگـرم و در اروپـا و آمریکـا 6 کیلـوگرم اسـت . مـواد موجود در دانه برنج عبارتنــد از : 75 تا 80 درصد کربوهیـدرات ( عمدتاً نشاستـه) ، 12 درصد آب ، 5/7 درصد مواد پروتئینی ( انواع اسیدآمینه )، 2/2 درصد چربـی ومقداری از املاح مورد نیاز بدن مانند :   فسفر،کلسیم ،آهن و ویتامین های B1 و B2    دردانه برنج یافت میشود برنج مانند سایر زراعتها به مدیریت مزرعه واکنش نشان می دهد.کشاورزانکـه مدیران مـزارع خود می باشند ، چنانچه از دانش وعلم کاربردی بیشتـریبرخوردار باشند به همان مقدار نیز در تولید برنج موفق تر      می باشند . بر هیچکس پوشیـده نیست که تولید  برنج با رنج و مشقّت بسیار همراه است و هـرکشـاورزی دوست دارد که محصـول بیشتـر و بهتری نسبت به سایـرکشاورزان داشته باشد . لـذا با توجه به عـدم وجـود منابـع کافـی در زمینـه برنجکاری که مطالب آن برای این قشـر از عزیـزان جامعه قابل درک و فهم باشد ، اینجانب را برآن داشـت تا با جمـع آوری مطالب  مفید و ارائه مطالبکاربردی به تولید کننـدگان  سهم کوچکی در ارتقاء دانش آنها داشته باشم ، تا شاید تلاش خود را با علم روز هماهنگ کرده ومحصول تولیدی آنها علاوه برافزایش عملکرد ازکیفیت مطلوبتری  نیزبرخوردارگردد .

اهمیت شخم زمستانه

اولین اقدام برای زراعت برنج شخم زمستانه می باشد. شخم زمستانه سبب تهویه خاک ، تجزیه و تبدیل موادآلی غیر قابل جذب موجـود در بقایـای بوته های برنج وعلفهـای هرز به مواد معدنی وقابـل جـذب و همچنین کنتـرل آفات وبیماریهای قارچی می باشد .  بهتر است بدانیدکه در خاک موجودات زیادی ازجمله انواع باکتری های مفید زندگی می کنند که  با زیر و رو کردن و تهویه خاک در زمستــان  فرصت بیشتـری به آنها جهت تکثیــر داده   می شـود . حاصلخیزی خاک علاوه بر وجود مواد معدنی کافی ومورد نیاز گیاهان به نوعومقدار این باکتری ها بستگی دارد. از این رو شخـم زمستـانه در حاصلخیزیخاک نقش بسزایی دارد .

کندن و سوزاندن علفهای هرز

برخی از علفهای هرز محل تجمـع و پناهگاه زمستانه آفات از جمله ساقه خوار برنج می باشد .آندستــه از لاروهای ساقه خــوار که تا پایان فصل زراعی توانستند مواد غذایــی لازمه خود را جذب کنند و به سن لاروی پنـج رسیـده باشند درزمستـان با ازبین رفتـن بقایای بوته های برنج  نابـود

نمی شوند و به طرف علفهای هرز مانند : طوق ، شوند، لی، شال تسبیح و غیره رفته و درآنها پناه می گیرند. با گـرم شدن هوا در بهار سال آینده تدریجاً به شفیـره وپروانه تبدیـل شده وکشاورزان هـر سالـه با صرف  هزینه های زیاد  و تهیه سموم شیمیـایی با آنمبارزه می کنند ، حال اگر قبل از خروج پروانه های ساقه خوار از داخـل اینعلفها ، در یـک اقدام دسته جمعـی ایـن  علفهـا از داخـل و حاشیـه مـزارعجمـع آوری و سوزانده  شود کنتـرل قابل ملاحظـه ای در جمعیـت آفـت وخسارت احتمالی آن خواهـد بود .

سبک سنگین کردن بذر

بذرهایی که کشاورزان استفاده می کنند  غالباً دارای دانه های پوک و ترکخورده و یا چروکیده می باشند که این بذرهای ناقص با پوسیدگی در مراحل رشـد درخزانه سبـب انتقال بیماری به سایر بوته های سالـم می شود . جهتبرطرف نمودن این مشکل باید از بذرهای یک دست ومرغوب استفاده گردد. برای تهیه بـذر مرغوب روش سبک سنگین کردن بذرهـا با استفاده ازمحلول آب نمک توصیه می شود ، بطوریکه به هر 20  لیترآب 5/3 تا 4 کیلـوگرم نمک اضافه می کنیم و خوب بهم زده و بذرها را کم کم درآن می ریزیم . بذرهاییکه در بالای آب نمک قــرار گیرد غیر قابل مصـرف برای خزانه می باشد وآنهایی که در تـه آب می مانند بـذرهای خوبی هستنـد و آنها را باید  با آبمعمولی شستشـو داده تا نمک از روی پوستـه آن جدا شـــود و در جوانه زنـی مشکل ایجــاد نکند . برای تعیین غلظت درسـت آب نمـک  بهتر است از تخم مرغ  تازه استفاده شـود بطوریکه تا حدی به آب ، نمک اضافه کـرده تا  تخم مرغ به اندازه یک سکـه کوچک بالا بیاید .

ضد عفونی بذر

در سالهای اخیر بیماری های قارچی زیادی از جمله پوسیدگی طوقه، پوسیدگی ساقه ، شیت بلایت ، لکه قهوه ای و غیره درخـزانه و زمین اصلی خسارتهـایی به کشاورزان وارد می سازد، برای پیشگیری ازشیوع این بیماری ها، ضد عفونی بذر از اهمیت زیادی برخوردار است. برای ضد عفونی بذر لازم است آنها را در محلول 4 تا 5 در هزارکاربوکسین تیرام و یا 2 در هزار تیوفانات متیل (هومای) بمدت 24 ساعت خیسانده و ضد عفـونی نمود و پس از اینکه بذرها ضد عفونی شدند بدون شستشـو آنها را در محیط گرم جهت جوانه زدن قـرار می دهیم . با این شیــوه نه تنها بیماریهای قارچی مذکـور در خزانـه کنترل می گردد بلکه بوته ها در زمین اصلی نیـز از مقاومت بیشتـری برخوردار خواهند شد .

کود پاشی در خزانه

در خزانه از کودهای شیمیایی به شرح زیر استفاده می شود :

1- اوره بمقدار2 تا 5/2 کیلو یا سولفات آمونیم  بمقدار4 تا 5کیلوگرم در 100مترمربع

2- فسفات آمونیم یا سوپـرفسفات تریپل بمقدار 2 تا 5/2 کیلـو گرم در 100متر مربع

3- سولفات پتاس بمقدار 5/1 تا 2 کیلوگرم در 100 متر مربع

در خزانه بجای کودهای شیمیایی ازکودهای دامی پوسیده نیز می توان استفاده کرد . مقدار مصرف کودهای  دامــی برای 100 مترمربع درخـزانه 40 تا 50 کیلوگرم می باشدکه در صورت نیاز به کود ازته می توان در یک یا دو نوبت 4 بمقدار 300 تا 500 گرم برای 100 مترمربع درهرمرحله بصورت سرک استفاده کرد .

خزانه ایستگاهی

تهیه نشاء در خزانه های سنتی به جهت استفاده بیش از حد بذر در واحد سطح ، علاوه بر وجود مشکلاتی از قبیل رقابت در جذب مواد غذایی، نور و پوسیدگی قسمتی از بذرها ، مقرون به صرفه نمی باشد. کشاورزان برای تهیـه یک هکتار نشاء در خزانه سنتــی از 100 تا 150 کیلو گرم بذر استفاده می کنند که ایـن مقدار در خـزانه های کوچکی به متراژ 40 تا 50 متر مربع پاشیده می شود ، به عبارت دیگر در هر متر مربع در حدود 2 تا 3 کیلوگرم بذر استفاده می گـرددکه در حـدود دو سـوم بـذرها در خـزانه پوسیـده و ازبیـن می رود . خزانـه ایستگاهی خزانه ای است جوی پشته ای که برای  هر هکتار مزرعـه سطحـی معادل 180 تا 200 متر مربع در نظر گـرفته می شود ، مقدار بذرلازم برای یک هکتار در این خزانه ها 50 تا 60 کیلو گـرم می باشـد ، به عبارت دیگر در هرمترمربع خزانه ایستگاهی 250 تا 300 گرم بذر استفاده می گردد ، عرض خزانه با توجه به سبک یا سنگین بـودن خاک از 120 تا 150 سانتیمتـرو طـول آن نیز از 15 تا 20 متر نباید بیشتـر باشد. فاصلـه کرتها  از هم 30 تا 40 سانتیمتـرکه  بعنوان جوی آب ازآن استفاده می گردد. رطوبت لازم بـرای بذرها ازطـریق نشت آب جویها و عرق کردن پوشش نایلون تأمین و نیازی به غرقاب کـردن نیست (در صورت لزوم گاهی بمدت کوتاه می توان آب را در خزانه جریان داد )

مزایای خزانه ایستگاهی عبارتست از :

1- عدم آب ماندگی و پوسیدگی نشاء ودرنتیجه کاهش میزان بذر مصرفی

2- عدم آلودگی به مگس خزانه

3- تأمین اکسیژن کافی ریشه ها

4- سهولت در کنترل و مراقبت های لازم

 

تهیه خزانه با پوشش نایلونی

برای جلوگیری از سرمای بهاره ضـرورت دارد که خزانه با نایلون پوشش داده شود، حداقل درجه حرارت برای رشد و نمـو ( نقطه بحرانی رشد گیاه ) بین 7 تا 16 درجه وحداقل حرارت هوا برای رشـد ریشه ( نقطه بحـرانی رشد ریشه )  بین 12 تا 16 درجـه سانتیگـراد متغیر است . دامنه تغییر مربوط اسـت به انواع مختلف برنج که هر چه دانه بلنـدتر باشد به دمای بیشتری جهت رشد اولیه  نیاز دارد . با توجه به کشـت ارقام دانه بلند در استان گیلان ،

 نقطه بحرانی رشد گیاه و ریشه ،  دمای هـوای 16 درجه سانتیگراد است . بمنظورکنتـرل دمای بیش از اندازه داخـل خزانه با پوشش نایلونـی باید دانسـت که در برخـی از روزهـای گـرم و آفتـابی دمای داخـل خزانه خیلی

زیاد و حتی تا 50 درجه سانتیگــراد می رسد که این امــر مشکلاتی را  از نظر کاهـش ذخیـره مواد غذایی و تشدید  بیماریهای قارچی به همراه خواهد داشت . هر چه سـن گیاه  زیادتر شود درجه حرارت زیر نایلون باید کمتر شود. منـاسب ترین درجه حـرارت برای رشد و نمـو بوته ها درخزانه با پوشش نایلونی درمراحل مختلف رشد عبارتند از :

- در5 روز اول درجه حرارت روزحداکثر30 تا 32 درجه و درشب 20 تا 25  درجه سانتیگراد

- از 6 تا 15 روز پس از بذر پاشی درجه حرارت روز حد اکثر 20 تا 25 درجه و در شب 15 تا 20 درجه

- از 15 تا 20 روز پس از بذرپاشی درجـه حرارت روز حد اکثر 20 درجه و در شب 12 تا 15 درجه بمنظور تطابق گیاه با شرایط جوی لازم است که چند روز قبـل از نشاء پوشش نایلون برداشته شود تا گیاه  با شرایط محیطـی عادت یابد و پس از نشاء دچـارآسیب نگردد .

آماده سازی زمین اصلی

همانطوریکه قبلاً گفته شد بهتر است که اولیـن شخم در زمستان انجـام گیرد .  به دلایل مختلف از جمله کمبود ادوات کشاورزی ، آب ناکافی و هزینه های بالا، این عمل با استقبال کشاورزان واقـع نشده است. در هر صورت وقتی که آب کافی در مزارع وجود داشته باشد شخم اول انجام می گیـرد  و بهتـر است حداقل سـه  هفته قبل از  نشاء کاری زمین شخم خورده باشد . با توجه به عدم آب شویی و غیر متحرک بودن کود  فسفات و از طرفی به  جهت جلـوگیری از کف کردن سطح شالیزارپس از نشاء که این امــرمشکلاتی را برای نشــاء های جوان فراهـم می سازد بهتـر است همزمان با شخم اول ازکود فسفاته استفاده شود و پس از شخم زمین بدون آب نماند . شخم دوم نیز دو تا سه روز قبل از نشاء کاری انجام می گیرد  .  یک سوم کود ازتـه و کلرور پتاسیم را پس از شخم دوم و قبل از تسطیح و ماله کشی زمین بعنوان کود پایه می توان استفاده و پس از تسطیح اقدام به نشاء کاری نمود .

عناصر مورد نیاز گیاه برنج

گیاه برنج برای رشد و نمو نیاز به کربن ، اکسیژن ، هیـدروژن ، ازت ، فسفر ، پتاس ، گوگـرد ، کلسیـم ، منیـزیم ، منگنز ، روی ، آهن ، مس ، بُر ، کلـر ، سیلیس و ... دارد . کربـن ،  هیدروژن و اکسیـژن از طریق آب و هـوا تأمین می گردد ، که قسمت عمده  وزن خشک گیاه برنج از سه عنصر مزبور تشکیل می شود . سایر عناصر معدنی  لازم از خاک جذب می شـود ، ولی غالباً مقادیرموجود در خـاک برای رشد مطلوب گیاه کافی نمی باشـد . به منظـور  جبرانضعـف خاکها در تأمین نیازغـذایی محصولات ازکود استفاده می شود . هدف ازکودپاشی افــزایش کمی وکیفی محصول است و اگرکشاورزان اطـلاعی از نوع ، مقـدار و زمان کودپاشی نداشته باشند و صرفاً بر حسب عادت یک یا دو نوع از کودها را آن هم بیش از نیازگیاه استفاده نمایند نه تنها افزایش کمّـی وکیفی محصول نخواهند داشت بلکه مسایل و مشکلاتی شامل: گستـرش بیماری بلاست ، خوابیدگی (ورس ) ، پـوکی دانه ، نیمدانه فـراوان ، آسیب رسانی به محیـط زیست وآلودگی آبهای جـاری و زیرزمینی بوجود خواهـد آمد .

برای حداکثربهره مندی از استفاده کودها بایـد دانست که مواد مورد نیاز گیاهان رابر حسب مقدار مصرف و نیازگیاه به دو دسته تقسیم کرده اند که عبارتند از : 1- پرمصرف (ماکرو المانت) 2- کم مصرف (میکروالمانت)

کودهای پرمصرف شامل :  ازت   فسفر-  پتاس می باشد که تمامی گیاهـان برای رشد و نمو طبیعی خود نیاز مبـرم به این سـه ماده غذایی دارند ولی باید دانسـت که مصرف  بیش از حد هر کدام ازآنها نیز مشکلاتی برای گیاهان و محیط زیست بوجود می آوردکه در ادامه به آن خواهیم پرداخت .

کودهای کم مصـرف شامل گوگرد روی کلسیم - آهن بُر منگنز منیزیم و غیـره است که این گروه از مواد غذایی گرچه بمقـدار کم مورد  نیازگیاهان می باشد ولی در صورت عدم وجود آنها در خاک رشد و نموگیاهان با اختلال مواجه می شود ، ازاین رو مصـرف آنها با هماهنـگی کارشناسان مراکزترویج وخدمات جهادکشاورزی درمزارع توصیه می شود .

امروزه علاوه بر انواع کودهای شیمیایی نوع دیگــری از کودها  بنام کودهای بیولوژیکـی یا زیستـی توسط مراکز تحقیقاتی تولیـد و ارائه گردیده است که باعث  فعال سازی مواد نهفته در خاک و همچنین جذب هیدروژن هوا و تبدیل آن به مواد ازته و قابل جذب گیاه می گردد . کـودهای بیولوژیکی  با توجه به اینکه کودهای زنده         می باشنـد ، پس از مصرف برخـلاف کودهای شیمیایی نه تنها طی روزهای بعد آبشویی و از مقدار آن کم نمی شوند بلکه به جهت تکثیر عوامــل باکتریایی آن روز به روز زیادتر و با تولید آنـزیم و با فعـال سازی، ساخت و قابل جـذب نمودن مواد موردنیاز گیاهان سبب رشد  هماهنگ همـه اندامهای گیاهان شـده و چـون گیـاهان از تعـادل غـذایی برخـوردار می شوند ، رشد و نمو مطلوبـی داشته و افزایش محصول قابل ملاحظه ای خواهنـد داشت . بهتراست بدانید که علاوه برکودهای بیولوژیکی ، قارچکش های بیولوژیکی ماننـد بیوسوبتیل ، سوبتیلیـن و تریکودرمیــن نیز تولید شـده که بیوسوبتیـل بـرای ضد عفونی بـذر برنج بمقدار دو لیتر برای هر هکتار قابل استفاده می باشد. این قارچکش بیولوژیک در پیشگیری از انواع بیماریهای قارچی مانند  :  پوسیدگی طوقه ( ژیبرلا) ، پوسیدگی ساقه ، سوختـگی غلاف بـرگ ( شیت بلایـت ) ، لکه قهوه ای و غیره مؤثرتراز قارچکشهای  شیمیایی می باشد . مواد بیولوژیکی اعم از کودها و  قارچکشها تحول بـزرگی درعلـوم کشـاورزی می باشد . این مـواد هیچگونه آسیبـی به محیط  زیست نمی رسانند و مصـرف آنها نیز بسیارآسان می باشد. از این رو مصرف آنها را به همه کشاورزان توصیـه می کنیم .

از کودهای بیولوژیکی قابل استفاده در زراعت برنج ،  نیتروکسین و بارور2 را می توان نام برد ، که اولی ازت و دومی فسفر مورد نیازگیاه را تأمیـن می کند . هریک از این کودها دارای چندین روش مصرف می باشد که در این مبحث فقط به یک روش که راحت تر و مؤثرتراز سایر روشها می باشد ، پرداختـه و از توضیـح بقیـه روشها خودداری می شود .

نحوه مصرف کود بیولوژیک نیتروکسین

بذرهای قابل استفاده جهت تهیه خزانه قبل از جوانه دار شدن معمولاً 48 ساعت در آب خیسانده می شود . پس اینکه بذرها یک شبانه روز در آب معمولی قرارگرفتند مقدار دو لیتر نیتروکسین را در صد لیترآب حل نموده و مقدار بذر لازم برای یک  هکتار ( 60 تا 100 کیلوگرم ) را بمدت یک شبانه روز دیگــردر این محلول  قرار    می دهیم و 2 تا 3 بار بهم می زنیم با این عمل باکتریهای موجود در نیتروکسین به بذرها چسبیده و شروع به تکثیر نموده ودرطول دوره رشد و نموگیاه درخزانه و زمین اصلی با گیاه زندگی همزیستی برقرار میکنند،گیاه با تنفس خود نیتروژن هوا را در اختیــار باکتریها گذاشته و باکتریها هم نیتروژن را به نیتریت تبدیل کرده و قابل جذب گیاه می کنند . نیتروکسین را می توان همزمان با انواع قارچکشهای شیمیایی و یا بیولوژیکی استفاده نمود .

نحوه مصرف کود بیولوژیک بارور2

برای استفاده از بـارور2 روشهای مختلفی در زراعت برنج توصیه گردیده است که مناسب تـرین روش که بسیار راحت ترو مؤثرتر از سایر روشها می باشد این است که پس از اینکه بذرها جوانـه دار شدند و درست قبل از پاشیدن بذرها در خزانه ، یک بسته 100 گرمی از بارور2 را با 5 تا 7  لیتـر آب ترکیب نموده و روی 60  تا 80 کیلوگـرم  بذرهای جوانه دار ریخته و سعی شود تا  این محلول به همه جای بذرها بطـور یکنواخت برسد . با این عمل ساده باکتریهای موجود در بــارور2 به بذرها چسبیده و با رشد و نمو گیاه شـروع به تکثیرکرده و با فعال سازی آنزیم ها سبب قابل جذب نمودن فسفات به اندازه مورد نیـاز گیاه شده و محصول برنج علاوه بر پیش رس شـدن در مقابل شرایط نا مسـاعد جوی بسیار مقاوم تر می شود و محصول نیز افزایش قابل ملاحظه ای خواهد داشت .

فسفر و اهمیت آن در تغذیه گیاهان

عنصر فسفر پس از نیتروژن (ازت) یکی از عناصـر پـر مصرف برای تمامـی گیاهان  می باشد . این عنصر در تمام فرایندهای بیو شیمیایی ،  سـازوکارهای انتقال انرژی وانتقال پیامها دخالت می نماید. فسفراز اجزای مهم تشکیل دهنده (آدنوزین دی فسفات)   ADP، فسفو لیپیدها، مولکولهای حامل انرژی RNAو DNAو (آدنوزین تری فسفات)  ATPبه شمارمی رود تمام گیاهان فسفــرموردی نیاز خـود را فقط بصورت آنیـونهای یک ظرفیتی HPO4 و یا دو ظرفیتی  H2PO4جذب می نمایند ،که در اغلـب موارد غلظت  آنها در محلول خاک پائین است . بطور خلاصه فسفـر نقش مفیدی در توسعه ریشه ، رشد رویشی ،گلدهی ، رسیدن محصول وکیفیت گیـاه دارد . همچنین وجود فسفر باعث زودرسی ، مقاومت گیاه در مقابل ورس ، رشد جوانـه های جانبی (پنجه دهی برنج) و در نهایت افزایش  عملکرد می گردد .

استفاده زیاد از این عنصـر باعث بروز مشکلاتی در جذب عناصر کم مصرف می شود  بنابراین در میـزان مصرف آن بایـد دقت شـود . با توجه به عـدم آبشــویی وغیر متحــرک بودن کود  فسفاته و از طرفی به جهت  جلوگیری از کـف کردن سطح مزرعه پس از نشاءکاری که این امـر مشکلاتـی را بـرای نشاء های جوان  فراهم   می سـازد بهتر است کود فسفـاته همزمان با شخم اول یا مابین شخم اول و دوم استفاده گردد .

در مزارع و باغها ، فسفـات به شکل کودهای آلی مانند  فضـولات  حیوانی و بقایای گیاهی و یا کودهای شیمیایی به خاک اضافه می گردد . قابلیت جذب و در دسترس بودن این عنصـر به عـوامل زیادی مانند : تهویـه خاک ، دما، PH خاک ، مقـدار مـواد ریزمغـذی نظیرآهـن ،آلومینیـم و روی و فعالیت میکروارگانیسمها (ریزسـازواره ها) بستگی دارد . درخاکهـای اسیدی بعلـت وجـود مقادیر بالایی از آهن ، آلومینیـم ومنگنز محلول که  با یون فسفـات ترکیب می شوند ، فسفات بصورت غیرمحلـول درمی آید و قابلیت جذب این عنصـرکاهش می یابد .

وضعیت فسفر در شالیزارها

هنگامی که خاک غرقاب می شود فسفـر محلول در آب افزایش می یابد و به حداکثر خود می رسد .  با وجود اینکـه افزایش قابلیـت جذب فسفـر در اثـر غرقاب به عنوان یک پدیده مفید در شالیـزارها مطرح است ، اما ممکـن است در خاکهای اسیدی با وجود عناصری مانند آهن فعال، این پدیده چندان اهمیت نداشته باشد و برنج با کمبود فسفر مواجه گردد .

نیاز برنج به فسفر

فسفر ازعناصر اصلی مورد نیاز برنج می باشد . زراعت برنج با عملکرد 8 تن در هکتـار دانه وکاه وکلش ، 22 کیلوگرم فسفـر خالص در هکتار ( معادل100 کیلوگرم سوپرفسفات تریپل ) از خاک برداشت می نماید . جذب فسفر به مقـدارکافی در اوایل دوره رشد گیـاه اهمیتـی بسیار دارد . این اهمیـت در اندامهـای زایشی بیشتـر نمایان است . فسفـر درتشکیل دانه نقش اساسی داشتـه و عامـل زود رسی محصولات بویژه برنج و غلات است.

علائم کمبود فسفر در برنج

در اثر کمبود فسفـر علائمی نظیر توقف رشد ، کاهش پنجه زنی ، کاهش تعداد برگ وخوشه وکاهش تعداد دانه درخوشه درگیاه برنج  بروز می کند. برگهای مسن ترکه در پائین تر قرار دارند ، باریک و کوتاه ، عمودی و سبـز کثیف وکدر می شوند و در برگهـای جوان رنگ قرمز و نیلی ظاهـر می شود ، که این رنگها از دور در مزرعه کامـلاً مشخص می باشـد . همچنین ساقه برنج نازک و دوک دار و تأخیر در رشد گیاه از نشانه های دیگر کمبود فسفر می باشد . وقتی کمبود فسفرشدید باشد برنج به گلدهی نمی رود ودانه ها پوک می گردد.                                                                                        

عدم تشکیل دانه درکمبود شدید فسفـر، وزن هـزار دانة پائین ،کیفیت ضعیـف دانه ، عدم تأثیر کود ازته و عدم وجود جلبک درآب مزرعه از دیگر نشانه های کمبود این عنصر به شمار می رود .

عوارض استفاده زیاد از کود فسفات

مصرف بیش از حد کودهای شیمیایی گذشته از هزینه گزافی که به کشاورزان تحمیل می کند اثرات زیانباری نیز دارد . از جمله :

- مسمومیت ناشی از استفاده ازفسفـر در اثر جذب بیش از حدآن باعــث بالارفتن غلظت این عنصردر بافتهای گیاه و به هم خوردن تعادل عناصر غذایی میگردد.

- کاهش کیفیت و بازار پسندی محصول

- کاهش جذب عناصر ریز مغذی مانند : روی ،آهن ، مس و غیره که هرکدام از این مواد در رشد ونمو طبیعی گیاه نقش بسزایی دارد .

- آلودگی آبها به فسفرزیاد وعناصر سنگین آلاینده محیط زیست مانند کادمیم  و سرب .

ازت و نقش آن در گیاه برنج

ازت مهمتـرین مـاده غذایی گیاهـان می باشد که باعث ازدیـاد سطح برگ و افزایش فتوسنتز( تبدیل مواد خام جذب شده از ریشه ها به شیره پرورده بوسیله جذب نور وتنفس گیاهی) در برگها می شود. همچنین ازت درساخت پروتئین گیاهی و افزایش ساقـه و پنجه نقش مهمی دارد . ازت جزء ساختمان کلروفیل بوده و در اثرکمبود آن گیاه به زردی می گرایدکه این زردی ابتدا از برگهای پائینی که مسن تر هستند شروع می گردد .

کود اوره دارای 46%  ازت می باشد که از ترکیـب آمونیاک وگازکربنیک به دست می آید ودرصد ازت آن دو برابر ازت موجود در سولفات آمونیم است . کود ازته به دلیل حلالیت زیاد از آبشویی تلف میشود بنابر این کودهای ازتـه هرچـه نزدیکتر به زمان نشاء و زمانی که نیاز گیاه به ازت زیاد است مصرف شود . معمولاً یک سوم کودهای ازته هنگام نشاء و دو سوم دیگــر در دومرحله یعنی اوایـل پنجه دهـی ( 25 تـا 30 روز پس از نشاء ) و اوایل خوشـه دهـی (مرحله شکم داشتن برنج ) بعنوان کود سرک باید بکار برده شود .کود ازته با افزایش  میزان شاخ و برگ و تعـرق و با نازک کردن اپیدرم (پوست برگ) حساسیت گیـاه را  به بیماری افزایش می دهد .

کـودی که در اوایل خوشه دهـی برنـج استفاده می گـردد مقدار پروتئیـن وکربوهیدرات دانـه را به میزان  قابل توجه ای افزایش می دهـد و بدین ترتیب کیفیت محصول را بالا برده وعلاوه بر بازار پسندی بیشتر، باعث کاهش نیمدانه در فرآیند تبدیل می گردد .

وضعیت ازت در مزارع

بیشتر ازت خاک در موادآلی مثل بقایای پوسیده شده گیاهـان وجود دارد که بتدریج توسط میکروارگانیسهای خاک تجزیه شده و به مـواد معدنـی و قابـل جذب گیاهان در می آیـد . ازت به دو شکـل کاتیون NO3+ وآنیون   NH4  جذب گیاهان در می آیـد از خاک بوسیله گیاهان جذب می شود .  این عنصر نیز مانند سایر مواد غذایی گیاهان چنانچه درحد مجاز استفاده شود در افزایش تولید محصول نقش اساسی دارد و اگر بیش از نیازگیاه مصرف گـردد ، نه تنها به افـزایش محصول منجر نخواهد شد بلکه به جهت برهم زدن تعادل مواد غذایی محصـول تولیدی کاهش خواهد یافت .

عوارض مصرف زیاد کودهای ازته

در برنج مصرف بیش از حد کودهای ازته موجـب افزایش غیر متعارف ساقه و برگ شده و  به علت سایه اندازی ، مقدار جذب نور را کاهش و مقاومت گیاه را در برابر شرایط نامساعد جوی کاهش می دهد و باعث خوابیدگی     ( ورس ) بوته ها می شود.کود اوره در اثر رطوبت وآب گرفتگی (هیدرولیز) به سرعت به آمونیم و بیکربنات تبدیل می شود . یـون بیکربنات حاصله موجب افزایش PH خاک و قلیایی شدن آن می گردد .

در محیطـهای قلیایی، آمونیم بیش از حد به گاز آمونیاک تبدیل شده که این گاز باعث صدمه به ریشـه  نشاءهـای جوان  شـده و ریشه ها پوسیـده و سیاه می گردد. وقتـی که کود ازت زیادی در فاصله زمانی کوتاهی در شالیزارها مصـرف شود قسمتـی از آن توسط آب شستشو و به رودخانه ها و آبهـای زیر زمینی رفته  و باعث آلودگی این منابع آبی و تخریب محیط زیست شده و قسمتی دیگـر جذب گیاه شده وگیـاه آن را به اندامهای هــوایی ( ساقه و برگ )  می فرستـد . کود ازته در سه مرحله تبدیل به پروتئین گیاهی می شود ، ابتدا توسـط گیاهان به نیتـریت و سپس به آمونیم و پس از آن به اسیـد آمینه ( مواد تشکیل دهنده  پروتئین ها )  تبدیل        می شود. در شرایـط جذب زیاد ازت عمل سوخت و سـاز و تبدیـل ازت  بـه پروتئین توسط جذب نور و تنفس         ( فتوسنتز ) هماهنگ نبوده و در نتیجه گیاه از اندوختـه غذایی خود مانند کربوهیـدراتها برای این فرآیند بهره   می گیـرد ، در نتیجه نه تنها مصرف مازاد ازت بهره ای به گیاه نمی رساند بلکه باعث از بین رفتن مواد ذخیره شده گیاهی و کـاهش محصول می شود .

منابع تأمین ازت

اوره(46% ازت) -  ســولفات آمونیم ( 21% ازت و 23% گوگرد) - فسفات آمونیم ( 18% ازت و 46% فسفر) -  نیتـرات آمونیم (32 تا 36% ازت) و اوره با پوشش گوگردی ( 36% ازت و 15% گوگرد ) منبع اصلی تأمین کــود ازتــه در زراعت  برنـج اور  می باشد که پس از مصرف توسط آنزیم اوره آز موجود در خاک به آمونیم تبدیل شده که قابل جذب گیاه است ، ولی کود اوره با پوشش گوگردی بعلت اینکه ازت آن در اثر گوگرد بتدریج آزاد می شودکود مناسبی بری زراعت برنج می باشد . مصرف این کود به جهت اینکه تلفات ازت راکاهش می دهد، اثرات سوء زیست محیطی کمتری نسبت به اوره دارد و ازطرفی با بکار گیری این کود قسمتی ازگوگرد مورد نیازگیاه برنج تأمین می گردد.

نحوه مصرف کود ازته

تلفات کود ازته در زراعت برنج بعلت شرایط غرقابی به 40 تا 60 درصد  می رسد . برای افزایش راندمان و بهره وری کود ازته ودر نتیجه کاهش هزینه و جلوگیری از مسمومیـت آبهای جاری، سطحی و زیرزمینـی و حفظ محیط زیست ضرورت داردکه کود ازته را در چند مرحله استفاده کرد که قسمتی از آنرا پیش از نشـاء بعنوان پایه و قسمت دیگر را در مراحل بعـد  بطوریکه در صفحـه 15 گفته شد بعنوان سرک استفاده نمود . مصرف کود سـرک در زمان ابتدای تشکیل خوشة اولیه افزایش طول خوشـه ، افزایش طول دانـه ، افزایش درصد دانه های رسیده       ( کاهش پوکی ) و افزایش پروتئین دانه خواهد شد .

نقش پتاسیم در تغذیه گیاهان

پتاسیم یکی از عناصراصلی و پر نیـازگیاه برنج است . پتاسیـم برای تعدادی از فرآیندهای بیوشیمیایی و فیزیولوژیکی زندگی گیاه مورد نیاز است . در برنـج پتاسیم نقش عمده ای درفعال سازی تعدادی از آنزیمهای مؤثردررشد وافزایش مقاومت گیاه در مقابل استرس های محیطی بخصوص سرمـا دارد .  باید توجه داشت که پتاسیم یکی از عناصراصلی و مهم تولید محصول میباشد که نه تنها نسبت به دیگر عناصر بمقدار زیادی توسط گیاه جذب می شود بلکه بعنوان محافـظ گیاه در مقابل جذب  ناخواسته و غیرضروری سایـر عناصـر شیمیایی می باشـد . بدین معنی که مدیریت جذب سایر عناصرغذایی را در سیستم گیاه تنظیـم می کند . پتاسیـم نقش تقویت ریشـه ، استحکام ساقه ، تکمیل فرآیند غذاسازی، فعال کننده آنزیمها، تنظیم کننده تنفس گیاه ، انتقال نشاسته، سازنده پروتئین ،کاهش پژمردگی و مقاومت گیاه درمقابل بیماریهای قارچی از جمله:  بلاست و شیت بلایت می باشد .

علائم کمبود پتاس

علائم کمبود پتاس در خزانه و در مراحل مختلف رشد رویشی و زایشی غالباً با بیماری لکه قهوه ای که در ابتدا روی برگهـای پائینی و چنانچه کمبـود پتاس جبران نگردد روی سایر برگها نیز علائم قهوه ای متمایل به قرمز ظاهرمیگردد بطوریکه این علائم از انتها و نوک برگها شروع وتدریجـاً تا قسمتهای پائینـی برگهـا گسترده می شود   همچنین سیاه شدن و پوسیدگی ریشه های برنـج از علائم کمبود پتاسیم می باشد .

مقدار و زمان مصرف کودهای پتاسه

دو نوع کود پتاسه در ایران موجود می باشد :

1- سولفات پتاسیم     2- کلرور پتاسیم

 سولفات پتاس دارای 50% وکلرورپتاسیم دارای 60% پتاس است . پتاس بصورت کاتیـون K+جذب گیاهان می شود . سولفات پتاسیم علاوه بر پتاس دارای 18%  گوگرد می باشد که گوگرد هم از عناصرغذایی گیاهان بشمـارمی رود. زمینهایی که دارای خاک سبک باشند از نظر پتاس فقیـر می باشند به همین جهت به کود پتاسه بیشتری نیاز دارد . همچنین آب گل آلود  نسبـت به آب چاهها وآبهـای راکت از پتـاس بیشتری برخوردار است . اراضی که با آب چاههـا واستخرهای طبیعی آبیاری می شوند  به پتاس بیشتری نیاز دارد . مصرف کود پتاسـه با کود ازته نسبت مستقیم دارد ، بعبارت دیگر هرچه نیاز گیاه به کود ازتـه بیشتر باشد به کود پتاسه بیشتری نیز نیازمند است لذا در ارقام پرمحصول باید پتاس بیشتری نسبت به ارقام محلی مصرف شود . زمـانی که برنج در مرحله تشکیـل خوشـة اولیه ( مرحله شکم دار بودن ) باشـد بیشتـرین مقـدار پتاس را از زمین جذب می کند به همین دلیـل بهتر است علاوه بـر مصرف پایه یعنی قبل از نشاء در این مرحله نیز ازکود پتاسه استفاده گردد.

سولفات پتاسیـم هماننـد کودهای فسفاته کودی است که  تـوسط آب جابجـا نمی شود ، بنابراین می توان تمام آنرا بصورت یکجا وبعنوان پایه استفاده کرد ولی کلرورپتاسیم برخلاف سولفات پتاسیـم خاصیت آبشـوئی داشته و چنانچـه یکباره استفاده گردد علاوه  براینـکه باعث آلودگـی آبهای جاری و زیرزمینـی می گردد به جهت خواص شـوری که دارد به نشاء های جوان آسیب میرساند ، ازاین رو توصیه می شود که  حتماً در مصــرف آن دقت گـردد و در چندین مرحلـه همزمان با کودهای ازته استفاده شود .

عناصر ریز مغذی :

امروزه ثابت گردید که برنج علاوه بر نیاز به مواد غذایی پر مصرف که عنوان گردید به عناصر دیگری از جمله روی Zn  نیاز دارد که مقدار مصرف آن کم ولی ضروری می باشد .  استفـاده از ریزمغذی ها در کشورهای توسعه یافتـه از ارکان تغذیه خاک می باشد در حالی که در کشور ما به این امر مهم توجه بسیار کمـی شده است. یکی از عناصر ریزمغذی مهم و نقش آفریـن در رشــد و نمو گیاهـان روی   می باشد که کمبود آن در بیشتر کشورهای جهان گزارش شده است. در زراعت افزایش تولید در واحد سطح از طریق استفاده صحیح از منابع آب و خاک ومصرف بهینه کودهای شیمیایی امکان پذیراست . در کشورما روند افزایش محصــول با واردات قابل ملاحظه کــود از خارج هماهنگ نبوده است . روی دراکثر فعالیتهای گیاه مثل تشکیل هورمون ها در کلروپلاست و فعالیت های تنظیم آب و نشاسته درغلات و بسیـاری از فعالیتهای دیگر گیاه نقش اساسی دارد و میزان آن در دانه بیشتر از اندامهای هوایی کاه وکلش و ریشه اسـت . در باب اهمّیت مقـدار روی در غذای انسان همیــن بس که کمبــود آن موجـب ریـزش مـو و شکستگی ناخن و بسیاری از اختـلالات دیگر از جمله آسم  ، آلزایمر وغیره میشود . مقدار کل روی در خاکها بین 300 تا  10              متغیر اسـت اما وجود آن در خاک ماننـد  وجود بسیـاری از عناصرغذایی دیگر مورد نیاز گیاه به هیچ وجه معیار قابـل جذب بودن آن توسط گیـاه نیسـت . روی فلـزی است که بهمراه مس و ملیبــدن سه عنصر سنگیـن مورد نیاز گیـاه میباشد و در خاک وگیاه اغلـب بصورت  کاتیون ( Zn   )   سنگین مورد نیاز گیاه می باشد و در خاک بصورت ترکیبی مشابه آن وجود دارد .   

رفتار روی در خاکها : چنـد عامل درخـاک بر قابلیت جـذب روی بوسیله گیاه اثر دارد که عبارتند از :

 PHخاک ،  مقدار فسفر ، مقدار مواد آلی و جذب سطحی  بوسیلـه کانیهای رس .

الف =   PH خاک : درخاکهای اسیدی روی برای گیاهان قابل جذب تر است تا درخاکهای قلیایی . حداکثر جذب روی در PH پاییــن می باشد ، بنا به قاعده ای کلی کمبــودهای روی ناشـی از PH درمحدوده 6 8 اتفاق می افتد .

ب = مقدار فسفر خاک : در خاکهای غنـی از فسفات اغلب کمبـود روی مشاهده می شود . بعضی از مطالعات انجام شده روی کشت در محلول(هیدروپونیک) که درآن ذرت بعنــوان گیاه  آزمایشی  بـود نشان داد که         در          بین 5/6 تا 5/8 جـذب روی بوسیـله گیـاه با افـزایش میزان فسفر در محیـط ریشه کاهش یافته است . قابلیـت   جذب روی با مصرف زیاد  فسفــر کاهش می یابد و گفتـه می شود که روی درگیاه با فسفر حالت آنتاگونیسمی (اثر متقابل منفی) دارد. اگر خاک دچار کمبود خفیف یکی از دو عنصر روی یا فسفـر باشد ، دادن یکی به خاک سبب کمبـود دیگری می گردد  و این وضــع را می توان با دادن هر دو عنصر به خاک اصلاح کرد

ج = مواد آلی خاک : در خاکهایی که ماده آلی آنها بویژه کــودهای حیوانی زیاد باشد کمبود روی مشاهده شده است ، پس بهتر اسـت بهمراه کودهای حیوانی از کودهای روی نیز استفاده گردد . 

د = جذب سطـحی بوسیله کانیهای رس :  مطـالعات متعدد نشـان داده اندکه روی بوسیله کانیهای مختلف رس  و کربنات های کلسیم و منیزیم جذب سطحی می شود . کمبـود روی معمولاً در خاکهـای آهکی هم مشـاهده       می شود .  واکنشهای جـذب سطحی توســط کانیهای منیزیت ، دولومیت و کلسیت می تواند روی قابل جـذب را تا حد کمبود آن کاهش دهد . علاوه بر مـوارد مذکـور که هر کـدام درکمبـود روی موثّــر می باشند ، کمبـود روی در همه مناطقی که گیاهان در معرض نور شدید خورشید قرار دارند  و نیـز نوع گیاه که برخی بیشتر و برخی کمتر به ایـن مـاده حیاتی نیـاز دارند و بعلت خارج شدن این عنصر از مزرعه با برداشت محصول ایجاد می شود .

نقش روی در گیاهان : فعال شدن آنزیمها از طریق آمیخته شدن با روی ( دراین مورد بین روی و منیزیم ومنگنز خاصیــت جانشینـی دیده می شود ). روی در تشکیل کلروفیل شرکت دارد  و تشکیــلهورمون نمو تریپتو فان و ماده اولیه اوکسینها را تسریع می کند .

نشانه های کمبود روی :  این عنصر در تشکیل  هورمون های گیاهی نقش عمده ای داشته و اگر گیـاه  دچار کمبود این عنصر شـود نوار موازی زرد رنـگ در اطراف رگبـرگ میـانی مشاهده می شـود .  بانقصان روی نمو و تولید هیدرات کربن ( نشاسته ) کاهش می یابــد و علائم این کمبود با تشدید نور خورشید مشخص تر می شود . بیماریهای ظاهر شده بر اثر کمبود روی کلروزه شدن  برگهای جوان در درختان میـوه و روزت در غــلات           ( برگهای کوچک و متراکم در کنارهم ) می باشد .

روی  مانند بسیاری از عناصر ریـز مغذی دیگر اگر بمقـدار زیاد بـه خاک داده شود برای گیاهان سمی است . در کاربرد آن بـاید دقـت کافی شود که میزان توصیه شده توسط متخصصان کشاورزی کاملاً رعایت گردد . 

 کودهای حاوی ریزمغذی روی :از رایـج تریـن کـودهای روی  می توان سولفات روی و اکسید روی را نام برد . البته از مواد دیگری مثل فسفات روی و سولفید روی نیز می توان بهره جست .  

طرز مصرف کودهای حاوی روی :این کودها را  می توان بصـورت مصرف خـاکی ( اختـلاط با خـاک در موقـع کشـت ) و یـا بصورت محلول پاشی روی برگها مصرف نمود . دادن ترکیبات مختـلف روی به خاک رایج ترین راه رفع کمبود این عنصراست ولی محلول پاشی ترکیبات روی نیز موفقیّت آمیز بوده  و بیشتر موقّتـی و برای موارد حاد در نظر گرفته می شود .  آغشته کـردن بذور با ترکیبـات  روی روش دیگری است که تا حدودی نتایج خوبی داده است .

نتایج :  با توجه به مطالب فوق به ایـن نتیجه می رسیـم که  مصرف کودهای حاوی روی باعث افزایش کمّی  و کیفی محصول تتولیدی  و افزایش در آمد کشاورزان میگـردد و علاوه  بر آن سلامـت  عمومی جامعه نیز افزایش می یابد ، با پیشـرفت فنون کشـاورزی و افزایش تولید زراعــی در واحد سطح ، مصرف سایر عناصر کم مصرف  مثل آهن ، منگنز ، بُــر و غیره  به  همراه سایر کـودهای شیمیایی و آلی ضــروری خواهد بود  .              

 آبیاری بهینه در شالیزار

زندگی هر گیاه به آب وابسته است.آب موجود در اندامهای گیاه عمدتاً ازخاک و از طریق ریشه ها تأمین و مقدار کمـی نیز از طریق روزنه های برگ جـذب می شود .کمتر از 5 درصد از آب جـذب شـده برای تشکیـل اندامهای گیاه  به مصرف می رسد و مابقی آن از طریق تعــرق از سطح برگها و اندامها از دست می رود .آب یکی از عناصر تشکیل دهنده پروتوپلاسم (محتویات داخلی) سلول است . آب درواکنش های شیمیـایی گیاه دخالت می کند و بعنوان حـلال مواد معدنی وآلی وگازها بوده که در نتیجه به نقل و انتقال آنها درگیاه کمک میکند.

تحقیقات مختلف نشان داده است که  حداکثر محصول زمانی بدست می آید که خاک  شالیزار در حالت غرقاب و یا اشباع باشـد ولی در بعضی از مراحل رشـد خشکاندن کم و تدریجی خاک باعث افزایش محصول شده است، به شرطی که خاک ازمرحله تشکیل خوشة اولیه تا مرحله رسیدن دانه در حالت غرقاب باشد . آبیاری شالیزار بر خلاف تصور بسیاری از کشاورزان به مدیریتی با دقت کافی نیاز دارد و اینطور نیست که از ابتدای مرحله نشاء تا هر وقت آب در دسترس باشد به مقدار زیاد در مزارع جریان داشته باشد.

بهترین روش آبیاری شالیزارها این است که از ابتدای نشاءکاری تا پایان مرحله پنجـه دهی  سطح مزارع به ارتفاع 3 تا 5 سانتیمتر غرقاب باشد و حد الامکان از خـروج آب ازکرتها خودداری گردد . یکی از مهمترین اهداف غرقابی دائم در این مرحلـه مبـارزه با علفهای هرز می باشد. پس از مرحله پنجه دهـی، آبیاری قطع و تا وقتی که خاک  شالیزار ترکهای موئـی نخورده باشد آب وارد کرتها نشود . با شـروع مرحله خوشه دهـی سطح مزارع مجدداً غرقاب شده و تا مرحله رسیـدن  محصول سطح مزارع خشک نشود . مرحله رسیدن شامل شیری شدن ، خمیری شدن ، سفت شدن و رسیدن کامل دانه می باشد ، هرچـه به مراحل نهایی رسیدن دانه نزدیکتـر می شویم به آب کمتری نیاز است  بطـوریکه پس از زرد شدن بوتـه های برنج به وجود آب نیازی نمی باشد وخشک کردن مزرعـه 10 تا 14 روز قبل از رسیدن کامل  باعث برداشت آسان محصـول خواهد شـد . با انجـام عمـل زهکشـی و خشکاندن بمـوقع اراضی تا حـد ترکهای موئـی در خاک ، اکسیژن به داخل خاک هدایـت می شود و همچنین گازهای سمـی از سطح خاک فـرارکرده و با نفـوذ آب در خاک ضمن هدایت اکسیژن  بداخل خاک شستشوی ترکیبات مضر ازمنطقه ریشه انجام خواهد شد. خشکاندن زمین درمرحله داشت در اراضـی با بافت سنگین و رسی از اهمیت بیشتری نسبت به اراضی سبک و شنی برخوردار است چون  نفوذ پذیری آب دراین گونه اراضی خیلی کم است در اثرغرقـاب دائم تجمع گازهای زیان آور و اسیـدهای آلـی زیاد می شود .

اثرات مدیریت نادرست آبیاری برمشخصات ظاهری گیاه برنج

ارتفاع گیاه برنج مستقیماً تحت تأثیـر عمق آب در مزارع قرار دارد بطـوریکـه ارتفاع گیاه با افزایش عمق آب کاهش مقاومت گیاه در مقابل باد و باران خواهد شدکه خطر خوابیدگی را بدنبال دارد. همچنین تولید پنجـه در بوته با عمق آب نسبت عکس دارد . بطوریکه با افزایش عمـق آب ، تعداد پنجـه در بوته کاهش می یابد. عمق زیاد آب سبب کاهش دانه و افزایش کاه در برنج شده و در نتیجه نسبت تولید کاه به دانه افزایش می یابد .

اثرات تنش رطوبتی بر روی برنج

برنج در دو مرحله به کم آبی و تنش رطوبتی خیلی حساس است :

1- بلافاصله بعد از نشاءکاری که می تواند کاملاً گیاه را از بین ببرد .

2- در مرحله گلدهی که باعث عدم تلقیح و پوکی دانه می شود .

بنابراین دربرنامه خشکاندن باید دقت شود که به هیچ عنوان در دو مرحله فوق مزرعـه بدون آب نباشد و چنانچه به جهت کمبود آب ، آبیـاری کافی مقدور نباشد درمرحله رشد زایشی برنج به هرطریق ممکن آب به مزرعه هدایت شود .

 

پایان

 

مورد استفاده :

1- گزارش عملکرد بارور2 در زراعت برنج...................................................... مؤسسه فناور زیست

2- وبلاگ................................................................................. KESHAVARZE JAVAN   

3 - وبلاگ ................................................................................ KESHAVARZE TANHA

4- اصول بهزراعی برنج ............................................... مهندس عبدالله سلیمانی و مهندس بهمن امیری

5- اصول تغذیه گیاهان ( جلد دوم) ........................................................... انتشارات دانشگاه تهران

6- مجله زیتون ( ویژه نامه شماره 2 ) ............................................. انتشارات وزارت جهاد کشاورزی

 



تاريخ : دوشنبه بیست و ششم اردیبهشت 1390 | 11:25 | نویسنده : بهرام فرضی پور |

ردیف

موقعیت مکانی

نام محلی استخر

مساحت استخر (هکتار)

حجم تقریبی استخر (متر مکعب)

منبع تامین کننده آب

دهستان

روستا

1

زیبا کنار

زیبا کنار

زیباکنار

35

350000

آب باران

2

//

امیلدان

امیلدان

85

750000

زه آب-آب باران

3

//

چونچنان

چونچنان

30

100000

زه آب- آب باران

4

//

چونچنان

نائب کش

20

100000

زه آب- آب باران

5

//

جلیدان

جلیدان

35

300000

زه آب-آب باران

6

//

خشک اسطلخ

خشک اسطلخ

75

750000

زه آب-آب باران

7

//

فخرآباد

فخرآباد

40

170000

پمپاژ - زه آب- آب باران

8

//

تازه آباد

تازه آباد

6

60000

پمپاژ - زه آب- آب باران

9

//

نوده

دلخوش سل

85

600000

زه آب- آب باران

10

//

اژدهابلوچ

اژدهابلوچ سل

80

1000000

زه آب- آب باران

11

//

شهمیرسرا

آقاسل

35

250000

زه آب- آب باران

12

//

دواج

اوسل

10

100000

زه آب- آب باران

13

//

ملکده

ملکده

12

120000

زه آب- آب باران

14

جیرهنده

لیچاه

لیچاه

10

100000

زه آب- آب باران

15

//

لیچاه

 لیچاه سل

60

450000

زه آب- آب باران

16

//

جیرهنده

جیرهنده  سل

5

30000

زه آب-آب باران

17

//

زهنده

زهنده

27

300000

آب باران

18

//

کردخیل

کردخیل

25

150000

زه آب- آب باران

19

بالاگفشه

اسطلک

اسطلک

15

100000

چاه - زه آب- آب باران

20

//

چپک ناظمی

چپک ناظمی

18

180000

زه آب- آب باران

21

//

چپک شفیعی

چپک شفیعی

20

120000

آب باران

22

//

چافوچاه

چافوچاه

7

70000

چاه -زه آب- آب باران

23

//

علی بزایه

علی بزایه

60

450000

زه آب- آب باران

24

حوزه شهری

 جورشر

جورشر

10

80000

زه آب- آب باران

جمـــع کـــل

805

6680000

 



تاريخ : سه شنبه سیزدهم اردیبهشت 1390 | 10:3 | نویسنده : بهرام فرضی پور |

بذر میزان بذر در هکتار طول مدت زنده بودن بذر نوع درجه حرارت واکنش فتوپریودی
گندم 200-150kg ۲تا۳سال گرمادوست روز بلند/بی تفاوت
جو 140-100kg ۳تا۶سال سرمادوست روزبلند/بی تفاوت
برنج 120-70kg  

سرمادوست روزکوتاه
ذرت(دانه) 50-30kg ۳تا۴سال گرمادوست روزکوتاه
ذرت(سیلو) 100-80kg ۳تا۴سال گرمادوست روزکوتاه
یونجه 30- 20kg ۴تا۵سال سرمادوست روزبلند
شبدر 30-20kg ۳تا۴سال سرمادوست روزبلند
چغندرقند 35-25kg ۴تا۷سال سرمادوست روزبلند
پنبه 40-30kg

گرمادوست بی تفاوت
افتاب گردان 12-8kg


بی تفاوت

کنجد 90-70kg
گرمادوست روز کوتاه
سویا 90-70kg ۲تا۳سال گرمادوست روزکوتاه بی تفاوت
سیب زمینی 1500-1000kg

سرمادوست روزبلند/بی تفاوت

اسفناج 30-25kg ۳تا۴سال


کرفس(نشاکاری) 2/-15kg/

کرفس(کشت مستقیم) 2-1

کلم(نشا) 5/-kg4/ ۴تا۵سال

کلم(کشت مستقیم) 3-2kg ۴تا۵سال

گوجه فرنگی 5/-3kg/ ۳تا۴سال

فلفل 5/-3kg/

بادمجان 6/-4kg/

بامیه 12-8kg

پیاز 14-8kg

کاهو 4-3kg

جعفری شاهی شوید 10-8kg

گشنیز 25-20kg

نخودفرنگی 180-120kg

سرمادوست روزبلند
لوبیاسبز 200-120kg

باقلا 300-200kg ۲تا۳سال

خربزه 4-3kg

خیار 4-3kg ۵تا۷سال

هندوانه 6-4kg ۵تا۷سال

ماش 100-80kg

منبع http://www.hadi1053.blogfa.com/



تاريخ : سه شنبه سیزدهم اردیبهشت 1390 | 9:57 | نویسنده : بهرام فرضی پور |
دانلود فیلم آموزشی بسیار زیبای پیوند گردو.

با تشکر ویژه از سایت آموزشی - ترویجی خراسان رضوی www.tarvijkhr.ir

http://www.tarvijkhr.ir/UserFiles/File/film/PEYVANDGERDO.wmv

امیدوارم شما کشاورزان و علاقمندان کشاورزی از دیدن این فیلم ارزشمند استفاده لازم را ببرید.



تاريخ : سه شنبه سیزدهم اردیبهشت 1390 | 9:44 | نویسنده : بهرام فرضی پور |
با سلام دوباره. ضمن تبریک مجدد آغاز سال ۱۳۹۰با مطلب جدید در خدمت شما هستیم.

با توجه به آغاز فصل کاشت برنج و با توجه به اینکه تعدادی از کشاورزان عزیز ما اطلاعات زیادی درخصوص انواع ماشین آلات کشاورزی ندارند با این مطلب درخدمت شما کشاورزان عزیز هستیم. امید.اریم این بخش که مشروح آن در (ادامه مطلب...) آمده کمکی برای شما باشد.

 

ماشین های کاشت:

تاریخچه ماشین های کاشت و طرز ساختن آن را به چینی ها نسبت می دهند و تا قبل از سال 1840 میلادی ( 162سال قبل ) کاشت بذر ها به روش ابتدایی صورت می گرفت. به این طریق که ابتندا زمین را شخم زده و پس از نرم و مسطح کردن مزرعه ، بذر را با دست روی زمین می پاشیدند و سپس بوسیله هرس بذر ها را زیر خاک می نمودند ولی از این تاریخ به بعد برای ائلین بار شخصی به نام ویلیام تی پنویوک از اهالی مارال بور شرقی پنسیلوانیا درذ ایلات مخاحده اقدام به ساخت یک ماشین بذر افشان ساده نمود .آمار سال 1880 میلادی نشان می دهد که 53% گندم های آمریکا توسط بذر افشان ها کشت می شد ساختمان اولین بذر افشان خطی عبارت بوده است از یک جعبه چوبی استوانه ای که در اطاف مر کز آن سوراخ هایی وجود داشت و از این سوراخ ها بذر ها روی زمین و خطوط موازی بطور مسلسل ریخته میشدند.

شرح کامل در ادامه مطلب...



ادامه مطلب
تاريخ : پنجشنبه یازدهم فروردین 1390 | 9:39 | نویسنده : بهرام فرضی پور |
با سلام خدمت شما بازدید کننده محترم. امروز قصد داریم که کمی در مورد درخت خرمالو صحبت کنیم. پیشاپیش از وبلاگ مهندسی کشاورزی (خانم مهندس فاطمه سادات مرتضوی زاده) تشکر میکنیم.

خاک مناسب جهت استفاده برای درخت خرمالو

خاک مناسب درخت خرمالو باید سبک و قابل نفوذ به آب و حاصلخیز باشد. بهترین خاک برای این درخت، خاکهای مرطوب و خنک است که اصولاً باغات قدیمی که خاکهای حاصلخیز تری دارند بهتر جواب می دهند، به همین دلیل بهتر است افرادی که می خواهند اقدام به کشت این گیاه نمایند داخل باغچه منازل را از خاک باغات قدیمی پر کنند. علت موفقیت کاشت این درخت در بعضی از منازل همین می باشد، چون بعضی از افراد برای باغچه منازل از خاک مراتع که برای کاشت و پرورش این گیاه مناسب نیست، استفاده می کنند.

درخت خرمالو نیاز به کودهای دامی فراوان دارد. اما به این نکته نیز باید توجه داشت که از کودهای پوسیده دامی استفاده گردد و نه از کودهای تازه و نپوسیده. همچنین داخل منازل به دلیل اینکه حجم خاک باغچه کم است و محیط رشد ریشه محدود می باشد، بهتر است جهت تغذیه درختان خرمالو از کودهای نیمه آلی به نام ورز استفاده گردد (در نجف آباد این نوع کود در عصاریها تهیه می شود) که در اسفند ماه پس از رفع سرمای زمستان به ازای هر درخت خرمالو 4 تا 5 کیلوگرم ورز در سطح باغچه پخش کرده و عمل شخم زنی انجام می گیرد. در حین عمل شخم زنی به این نکته توجه گردد که حتماً زمان آن در اسفند ماه باشد. با توجه به این نکته که درختان خرمالو به شخم عمیق نیاز ندارد، چون اگر ریشه ها آسیب ببینند به سختی و دیر ترمیم می گردند. پس پرورش دهندگان باید به دو نکته اهمیت خاص دهند:

1- استفاده از کودهای پوسیده دامی

2- شخم باید سطحی باشد

که این دو مورد از عوامل موفقیت در پرورش این گیاه می باشد.

خاک باغچه:

جهت پرورش درخت خرمالو حتماً باید عمل زهکشی به خوبی انجام شود. در زمانی که آبیاری باغچه صورت می گیرد حدوداً 30 تا 40 دقیقه بعد باید اب بخوبی در خاک نفوذ کرده باشد. چنانچه بیش از این زمان آب در باغچه بماند، عمل زهکشی نامطلوب بوده و باید خاک اصلاح گردد وگرنه به مرور زمان درخت خرمالو بر اثر عدم زهکشی مناسب آسیب دیده و با ریزش برگ یا میوه و یا خشک شدن همراه می شود. به هر حال خاک زمین پرورش درخت خرمالو باید دارای بافت متوسط و حاصلخیز باشد و عمل زهکشی را بخوبی انجام دهد.

ازدیاد

درخت خرمالو از طریق تکثیر غیر جنسی کمتر کشت می گردد و تقریباً تمام درختان خرمالو از طریق کشت بذر خرمندی کاشته می شوند. خرمندی همان خرمالوی ریز است که میوه آن قابل خوردن نمی باشد و در نجف آباد به خرمالوی نرک معروف می باشد. پس از رسیدن، میوه را جمع آوری کرده و بذر آنها را گرفته و جهت کاشت آماده می کنند. در آذماه یا دی ماه بذر بصورت پُر (فشرده) کشت می گردد که پس از رفع سرما و یخبندان بذر جوانه زده و از خاک خارج می شود.

در سال اول نهال رشد کرده و در سال دوم در فصل خزان یا اسفند ماه نهال با فاصله مناسب در خزانه دوم کشت می گردد. در سال سوم، نهال در فصل بهار حدوداً 15 تا 25 فروردین ماه بر روی نهال عمل پیوند شکمی انجام می گیرد و پیوندکها در سال سوم رشد کرده و در پایان سال سوم در فصل خزان یا اسفند ماه قابل انتقال به زمین اصلی می باشند که پرورش دهندگان بهتر است نهال پیوندی را از مکانهای مطمئن تهیه فرمایند، چون تولید نهال پیوندی تقریباً مشکل می باشد و یکی از دلایل قیمت بالای نهال پیوندی خرمالو همین مورد است. در زمان کاشت درخت خرمالو نکات ذیل بایستی مورد توجه قرار گیرند:

1- زمان کاشت خرمالوی پیوندی حدود 15 اسفند ماه می باشد و چنانچه زودتر جهت کشت اقدام شود احتمال بروز سرمازدگی نهال زیاد است، چون به عمل جابجایی حساس می باشد.

2- نهال پیوندی در موقع کاشت حتماً تا همان محلی که در خزانه زیر خاک بوده در محل کاشت در زیر خاک قرار گیرد. نکته قابل اهمیت این است که: عمیق کاشتن نهال و سطحی کاشتن هر دو مضر است.

3- در زمان کاشت، از دادن هرگونه کود حیوانی و کودهای شیمیایی خودداری شود و عمل تقویت را از سال دوم باید شروع کرد که بهتر است از همان ورز استفاده شود.

4- پس از کاشت، عمل آبیاری یک نوبت انجام شود و تا نهال خرمالو جوانه نزده است، آبیاری دوم صورت نگیرد.

5- از سال دوم عمل سربرداری و هرس فرم دهی باید طی دو تا سه سال انجام گیرد.

بعد از کاشت نهال خرمالو در محل اصلی، بعد از سال دوم عمل کوددهی و تقویت انجام گیرد. در سالهای بعدی باید به این نکته توجه کرد که میوده خرمالو روی شاخه های یکساله می باشد یعنی در فصل خزان اگر هرسی صورت گیرد، شاخه سال قبل که محل تولید میوه است نبایستی حذف شود.

درخت خرمالو در فصل بهار به آب کمتری نیاز دارد و در فصل تابستان با گرم شدن هوا نیاز به آب بیشتری دارد.

بعضی از پرورش دهندگان از ریزش خرمالوهای تازه تشکیل شده در فصل بهار شکایت دارند. دلیل آنرا جستجو می کنند و دنبال علت می گردند که علت آن آفات یا بیماری نمی باشد، بلکه چون درخت خرمالو به میزان زیادی گل تولید می کند و اگر شرایط مناسب باشد تمام گلها تبدیل به میوه می شود. پس از تشکیل میوه چون درخت توان نگهداری و تغذیه تمامی میوه ها را ندارد و چنانچه درخت خوب تغذیه و تقویت نشده باشد چیزی در حدود 50% میوه که حالت فندقی شده ریزش دارد و اگر درخت خوب تغذیه و تقویت شده باشد میزان ریزش میوه ها در فصل بهار کمتر است. به هر حال درخت خرمالو آن مقدار میوه را که می تواند تغذیه کند، نگه می دارد و اضافی آن ریزش دارد.



تاريخ : پنجشنبه یازدهم فروردین 1390 | 9:28 | نویسنده : بهرام فرضی پور |

 

 

 جهاد کشاورزی لشت نشا عید باستانی نوروز ۱۳۹۰ را به همه هموطنان و بخصوص کشاورزان محترم و عزیز تبریک می گوید. به امید سالی پربرکت و پربار برای شما این مرکز با خدمات بهتر در خدمت شما عزیزان خواهد بود.

 

 



تاريخ : جمعه پنجم فروردین 1390 | 17:33 | نویسنده : بهرام فرضی پور |

ردیف

نام کود

زمان مصرف کود

مقدار مصرف

1

اوره(سفید)

مرحله نشاکاری

75 کبلوگرم

مرحله وجین دوم

50 کیلوگرم

مرحله خوشه دهی

25 کیلوگرم

2

فسفات(سیاه)

قبل از شخم آخر

50 کیلوگرم

3

پتاس

کلروپتاسیم (قرمز)

همانند کود اوره

50 کیلوگرم

سولفات پتاسیم (سفید)

همراه شخم اول

50 کیلوگرم

   کشاورزان عزیز و گرامی دقت بفرمایید که با توجه به نزدیک شدن به شروع زرع برنج توسط شما سروران عزیز خواهشمندیم به توصیه های مصرف کود توجه بفرمایید تا هم میزان مقدار کود هدر رفته شما کاهش یابد و هم محصول خوب و انشالله پرباری نصیبتان شود. مطمئن باشید که هدف ما فقط و فقط کمک به شما عزیزان می باشد و آرزوی ما جز سعادت و موفقیت شما نیست.

پیشاپیش از اینکه به این توصیه کودی دقت میفرمایید بی نهایت سپاسگزاریم.

درصورت ابهام در هر بخشی از این مطالب سوال خود را یا از طریق همین بخش مطرح کنید یا با مراجعه به مرکز جهاد کشاورزی لشت نشا و مشاوره با کارشناسان خوب مرکز پاسخ خود را دریافت کنید.                



تاريخ : جمعه سیزدهم اسفند 1389 | 23:58 | نویسنده : بهرام فرضی پور |

به نام خدا

مرکز جهاد کشاورزی لشت نشاء دارای پنج نفر پرسنل رسمی شامل کارشناس ، کمک کارشناس و چهار نفر سرباز سازندگی (کارشناس) می باشد.کارمندان این مرکز به نام آقایان بهرام فرضی پور (رئیس مرکز) ، کامران الماسی (کارشناس) ، سیاوش گشتی ولمی (کمک کارشناس) ، حسن ربیعی (راننده) ، مصطفی حامی (خدمات) و سربازان سازندگی آقایان سالار منجم ، حمید اسماعیلی ، آرش میلانی فر و  حسین میربلوک می باشد.

در مصاحبه ای که خبرنگار محترم روزنامه وزین معین با آقای بهرام فرضی پور رئیس مرکز جهاد کشاورزی لشت نشاء انجام دادند ایشان مطالب زیر را بیان نموده است:

با سلام خدمت شما و عرض ادب و احترام به خوانندگان خوب هفته نامه وزین معین ، اینجانب پیشاپیش آغاز سال نو و بهار طبیعت را به مردم شریف استان گیلان بویژه مردم فرهنگ دوست لشت نشاء تبریک عرض می نمایم و سالی توام با بهترین ها برای همگان آرزو دارم.

من بهرام فرضی پور کمتر از دو سال در سمت رئیس مرکز جهاد کشاورزی لشت نشاء درخدمت کشاورزان عزیز منطقه می باشم. خدماتی که در طی این مدت در این مرکز به مردم ارائه شده است در بخشهای مختلف آموزشی ، زیربنایی و خدماتی تقسیم و به تعدادی از آن ها اشاره می شود:

دربخش آموزشی گرچه از دو سال قبل کلاس های ترویجی و آموزشی بر اساس سیاستهای وزارت جهاد کشاورزی به شرکتهای فنی – مشاوره ای بخش خصوصی طرف قرارداد با جهاد کشاورزی واگذار و نظارت بر حسن انجام این کلاس ها با این مرکز  بوده است و بطور تقریب هر ساله درحدود سی کلاس در سطح روستاها برگزار می گردد ولی بر حسب لزوم تعدادی کلاس در محل این مرکز در امور باغبانی ، دامداری و توسعه ارقام پرمحصول برنج برگزار می شود ولی اهم فعالیتهای آموزشی ما بطور انفرادی و چهره به چهره می باشد. کشاورزان مشکلات زراعی و دامی خود را به ما منتقل و ما در حل آنها به کشاورزان کمک می کنیم.

فعالیتهای زیربنایی جهاد کشاورزی بخش لشت نشاء الحمدا... بسیار گسترده بوده است بطوریکه
بیش از 200 هکتار از آببندان های موجود در بخش لشت نشاء کف تراشی و مجدد احیا گردیده است و بیش از 500 هکتار دیگر بازو سازی و دیواره گذاری در آنها انجام شده و درصدد کف تراشی همه آببندان های این بخش تا پایان سال آینده می باشیم.

380 هکتار از زمین های کشاورزان در روستاهای لاشک ، بلکده ، پیچاه و ملکده طرح تجهیز و نوسازی انجام شده است. در مجموع 1415 هکتار تاکنون در بخش لشت نشاء طرح فوق انجام شده است.

تعداد قابل ملاحظه ای از نهرهای آب کشاورزان به طول بیش از 40 کیلومتر برای انجام لاینینگ و بتونی شدن مطالعه و اولین نهر بتونی با اجرای جهاد کشاورزی در شهرستان رشت به طول 5/1 کیلومتر در روستای زهنده این بخش اجرا و در دهه مبارک فجر امسال افتتاح گردیده است. علاوه بر این هم اکنون تعدادی از روستاها شامل : جوریاب بالا و پایین ، بالاگفشه ، سالستان عملیات لاینینگ و بتون ریزی دیواره نهرها آغاز و توسط جهاد کشاورزی درحال انجام می باشد. تعداد سه ایستگاه پمپاژ با خط انتقال آب به طول 5/7 کیلومتر به وسیله لوله پلی اتیلن و نیز پنج حلقه چاه عمیق توسط جهاد کشاورزی پیگیری و انجام شده است. تمام این اقدامات درجهت کاهش مشکلات آبی کشاورزان و با صرف هزینه های بالغ بر 35 میلیارد ریال انجام گردیده است. از برنامه های ما در سال آینده انجام حداقل 30 کیلومتر لاینینگ در رودخانه های این بخش می باشد که با هماهنگی هایی که هم اکنون با مدیریت جهاد کشاورزی رشت انجام شده است این برنامه به احتمال قوی انجام خواهد شد.

در بخش خدماتی تعداد کشاورزان بخش لشت نشاء 14500 نفر می باشند که این تعداد هرساله برای تأمین بخشی از نهاده های کشاورزی شامل کودهای شیمایی از مرکز جهاد کشاورزی لشت نشاء حواله کود دریافت می نمایند و معمولا این تعداد در طی یک دوره چهار ماهه یعنی از ابتدای بهمن ماه تا اواخر اردیبهشت ماه ساماندهی می گردند و در حین صدور حواله معمولا به کشاورزان یافته های جدید کشاورزی درخصوص نحوه مصرف بهینه کود ها آموزش داده می شود بطوریکه علاوه بر افزایش محصول ، تولیدات کشاورزی آنها عاری از مضرات کودها و سموم باقیمانده بوده و در واقع غذای سالم تولید نمایند و همچنین محیط زیست ، حفظ و کشاورزی آنها همراه با توسعه و پایدار باشد.

جهاد کشاورزی لشت نشاء در راستای اهداف وزارت متبوع علاوه بر خدمات یاد شده اقدامات دیگری نیز پیگیری می نماید. جلوگیری از ساخت و سازهای غیرمجاز در عرصه زراعی و باغی در محدوده های خارج از طرح هادی روستایی و معرفی متخلفین به مراجع قضایی و برگرداندن زمین به حالت اولیه از دیگر اقدامات ما می باشد. طی سال گذشته 7 مورد زمین به مساحت 5/5 هکتار براساس حکم قضایی به حالت اولیه تبدیل شده است.

کمک به متقاضیان احداث دامداری ، مرغداری ، خرید ماشین آلات و اخذ پروانه ساخت و بهره برداری و معرفی آنها به بانکهای مختلف جهت دریافت تسهیلات از دیگر اقدامات این مرکز می باشد. در سال جاری 65 مورد دامدار از ده رأس تا سی رأس در این بخش به جمع دامداران دارای پروانه اضافه و
هم اکنون دامداری در این بخش از پیشرفت 80 درصدی نسبت به سال گذشته برخوردار می باشد.

تعداد 26 نفر از متقاضیان خرید ادوات مختلف کشاورزی جهت دریافت تسهیلات به بانکهای عامل معرفی و تعدادی از آنها دستگاه مورد نظر خود را دریافت و تعدادی دیگر در مراحل جذب تسهیلات می باشند.

در پایان ضمن آرزوی سالی پربار برای کشاورزان عزیز و همه مردم شریف بخش لشت نشاء به کشاورزان توصیه می شود هرچه سریعتر نسبت به شخم زمین های خود اقدام و بدین صورت از آب باران بیشترین استفاده را بنمایند که این کار علاوه بر حاصلخیزی خاک در نابودی آفات تأثیر قابل ملاحظه ای دارد.

 



تاريخ : جمعه سیزدهم اسفند 1389 | 23:36 | نویسنده : بهرام فرضی پور |
بخش لشت نشاء دارای سه دهستان به نامهای زیباکنار - بالاگفشه و جیرهنده و 47 پارچه آبادی می باشد، شهر لشت نشاء دارای بافت روستایی بوده و از چهار منطقه که در گذشته هرکدام روستا بوده تشکیل شده است. چهار منطقه شهری به نام جورشر بالا ، جورشر پایین ، ولم و توچاه می باشد.
جمعیت بخش لشت نشاء در حدود 60 هزار نفر می باشد که 80 درصد اهالی این بخش کشاورز و دامدار بوده و بطور مستقیم در کار تولید فرآورده های کشاورزی و دامی می باشند. سطح زیر کشت برنج بخش لشت نشاء 8500 هکتار می باشد. مقدار تولید برنج سفید این بخش در حدود 20 هزار تن است. این مقدار برنج توسط 14 هزار نفر بهره بردار تولید می گردد.
بخش لشت نشاء علاوه بر تولید برنج ، محصولات دیگری مانند هندوانه (650 هکتار) ، کدو(200 هکتار) ، بادام زمینی (165 هکتار) ، لوبیا و پاچ باقلا (50 هکتار) ترب و سبزیجات (120 هکتار) ، صنوبر و تولید چوب (420 هکتار) ، سایر محصولات صیفی (200 هکتار) و در مجموع 2000 هکتار تولید می نماید.
لشت نشاء دارای دو رودخانه اصلی برای تأمین آب زراعی به نام کلافرود و توشاجوب می باشد که تعداد زیادی نهرهای فرعی از این دو نهر منشعب می گردد و به طرف روستاهای مختلف جاری می شود.
بیشترین فاصله از جنوبی ترین روستای این بخش به نام پیچاه تا شمالی ترین روستا به نام خشک اسطلخ 25 کیلومتر می باشد. مردم لشت نشاء علاوه بر تولید محصولات کشاورزی و دامی به جهت مجاورت این بخش در ساحل سفیدرود و دریای خزر بکار صید و صیادی نیز مشغول می باشند.
تعداد بیش از 1800 واحد دامداری سنتی با تعداد کل 4500 رأس دام در بخش لشت نشاء فعال می باشند.
واحدهای مرغداری صنعتی 10 واحد با تولید 140 هزار قطعه در هر دوره در بخش لشت نشاء فعال بوده و کشتارگاه صنعتی مرغ زیباکنار تولید مرغ این بخش و سایر بخشها و شهرستانهای دیگر را کشتار و بسته بندی می نماید.



تاريخ : چهارشنبه بیستم بهمن 1389 | 0:41 | نویسنده : بهرام فرضی پور |
.: Weblog Themes By VatanSkin :.